Κ.Μ.
Η συμφωνία ΕΕ–Mercosur, που κυρώθηκε πρόσφατα από το Συμβούλιο της ΕΕ, ενώ απομένει η έγκριση από το ευρωπαϊκό και όλα τα εθνικά κοινοβούλια, παρουσιάζεται από τις κυβερνήσεις ως ένα ακόμη βήμα «ανοίγματος των αγορών» και ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας. Στην πραγματικότητα, πρόκειται για μια βαθιά ταξική επιλογή, που αναδιατάσσει την αγροτική παραγωγή, μεταφέρει ρίσκα και κόστος στα φτωχά στρώματα και ενισχύει τη διατροφική εξάρτηση χωρών όπως η Ελλάδα. Η Mercosur δεν είναι μια ουδέτερη εμπορική συμφωνία· είναι εργαλείο αναδιάρθρωσης υπέρ του μεγάλου κεφαλαίου.
Τι φέρνει η Mercosur
Η Mercosur – η κοινή αγορά της Βραζιλίας, της Αργεντινής, της Ουρουγουάης και της Παραγουάης – προσφέρει στην ΕΕ μεγάλες ποσότητες φθηνών αγροτικών προϊόντων: κρέας, καλαμπόκι, σόγια, ζάχαρη, φρούτα. Με τη μείωση δασμών και περιορισμών, τα προϊόντα αυτά αποκτούν προνομιακή πρόσβαση στην ευρωπαϊκή αγορά, με αντάλλαγμα αντίστοιχη πρόσβαση στις χώρες αυτές των βιομηχανικών προϊόντα των μεγάλων ευρωπαϊκών εταιρειών κυρίως (Γερμανίας, Ιταλίας, Ισπανίας). Για τους πολυεθνικούς ομίλους τροφίμων και τις μεγάλες αλυσίδες λιανικής, αυτό σημαίνει χαμηλότερο κόστος και μεγαλύτερα περιθώρια κέρδους. Για τη μικρή αγροτιά, όμως, σημαίνει άμεσο ανταγωνισμό με παραγωγές που βασίζονται σε πολύ χαμηλότερα εργασιακά, περιβαλλοντικά και κοινωνικά στάνταρ.
Αφήνει ελεύθερες τις εισαγωγές από Ν. Αμερική, με χαμηλότερο κόστος παραγωγής (λόγω φθηνής γης, εργασίας, ενέργειας), χωρίς απαίτηση να ισχύουν τα ίδια πρότυπα ποιότητας που ισχύουν στην ΕΕ για φυτοφάρμακα, ορμόνες, περιβάλλον. Το αποτέλεσμα θα είναι η εισαγωγή φθηνών (σε πρώτο μόνο στάδιο όπως έχει δείξει η ιστορία) φθηνών και μη ποιοτικών προϊόντων που θα συμπιέσουν τις τιμές και θα εξοστρακίσουν από την αγορά τους μικρούς αγρότες και κτηνοτρόφους. Αξίζει να σημειωθεί ότι ακόμη και για τα προϊόντα προστατευόμενης ονομασίας προέλευσης (ΠΟΠ), η προστασία αποδεικνύεται περιορισμένη. Προβλέπονται εξαιρέσεις – και μάλιστα χρονικά περιορισμένες – για προϊόντα που ήδη κυκλοφορούν με τις ίδιες ονομασίες στις χώρες της Mercosur, όπως η λεγόμενη “φέτα” Αργεντινής.
Η Mercosur δεν έρχεται μόνη της. Εντάσσεται σε ένα πλέγμα πολιτικών που ήδη πιέζει ασφυκτικά τη μικρή γεωργία. Το Green Deal (Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία) – το μεγάλο στρατηγικό σχέδιο της ΕΕ για να αλλάξει ολόκληρο το οικονομικό μοντέλο της – αυξάνει το κόστος παραγωγής μέσω αυστηρότερων περιβαλλοντικών απαιτήσεων, χωρίς αντίστοιχη προστασία τιμών. Η Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ) συνεχίζει να ευνοεί τις μεγάλες εκμεταλλεύσεις και να φορτώνει γραφειοκρατία στους μικρούς. Το αποτέλεσμα είναι μια διπλή μέγγενη: από τη μία ακριβότερη παραγωγή εντός ΕΕ, από την άλλη φθηνές εισαγωγές από τη Mercosur.
Ποιοι κερδίζουν και ποιοι χάνουν
Σε αυτό το περιβάλλον, η πλειοψηφία των μικρών αγροτών δεν μπορεί να επιβιώσει όπως λειτουργεί σήμερα. Μικρές εκτάσεις, ανώνυμη παραγωγή και εξάρτηση από μεσάζοντες οδηγούν με μαθηματική ακρίβεια στη φτωχοποίηση ή στην έξοδο από το επάγγελμα, αφού καλούνται να παράγουν σαν βιομηχανία και να πληρώνονται σαν περιθώριο, ενώ τους κοροϊδεύουν με διακηρύξεις περί «στήριξης της οικογενειακής γεωργίας» και «ζωντανής υπαίθρου». Σε συνδυασμό με τις κυβερνητικές πολιτικές που προηγήθηκαν (μη προστασία κόστους παραγωγής, πώληση των δανείων της Αγροτικής τράπεζας κ.ά.) και βέβαια τη σχεδιασμένη απαξίωση και υπονόμευση των συνεταιρισμών, που θα μπορούσαν να αποτελέσουν κάποιες «σανίδες σωτηρίας», η Mercosur είναι η ταφόπλακα για την μικρή αγροτιά. Χαμένοι είναι επίσης, οι εργαζόμενοι στη μεταποίηση, αλλά και το σύνολο των κοινωνιών της υπαίθρου που θα απωλέσει τον πιο βασικό πόρο βιοπορισμού (με μοναδικό “αντίβαρο” τη μονοκαλλιέργεια του τουρισμού)
Όμως, η εξέλιξη αυτή είναι βλαπτική και για το σύνολο των εργαζομένων, που ως καταναλωτές χαμηλού εισοδήματος βλέπουν την ποιότητα της διατροφής τους να υποβαθμίζεται. Η κοινωνική ανισότητα μεταφέρεται στο πιάτο. Η υπόσχεση των «φθηνότερων τροφίμων» είναι μερική και απατηλή. Ναι, ορισμένα μαζικά προϊόντα μπορεί να κοστίζουν λιγότερο βραχυπρόθεσμα, όμως η εξαφάνιση της μικρής αγροτιάς και η συγκέντρωση της παραγωγής και διάθεσης των προϊόντων θα οδηγήσει σε ακόμη πιο ακριβά τρόφιμα. Η Mercosur δεν λύνει το πρόβλημα του πληθωρισμού τροφίμων· απλώς αναδιανέμει το κόστος προς τα κάτω, στους πιο αδύναμους.
Κερδισμένοι είναι οι μεγάλοι εμπορικοί όμιλοι, οι βιομηχανίες τροφίμων και οι αλυσίδες σούπερ μάρκετ, που εξασφαλίζουν φθηνές πρώτες ύλες και ελέγχουν τις τιμές στο ράφι.
Τέλος, η αποδιάρθρωση της εγχώριας παραγωγής δημιουργεί μακροπρόθεσμα μεγαλύτερη εξάρτηση από εισαγωγές, αυξάνοντας την ευπάθεια σε διεθνείς κρίσεις, πολέμους, κλιματικά φαινόμενα και κερδοσκοπία. Για την Αριστερά, το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι μόνο οι τιμές, αλλά η διατροφική κυριαρχία: ποιος αποφασίζει τι παράγεται, πώς παράγεται και για ποιον. Η Mercosur υπονομεύει αυτή τη δυνατότητα. Όταν η Ελλάδα μειώνει την παραγωγή βασικών αγαθών και εξαρτάται από εισαγωγές, χάνει τον έλεγχο του διατροφικού της συστήματος. Η εμπειρία των τελευταίων ετών – πανδημία, ενεργειακή κρίση, πόλεμος στην Ουκρανία – έδειξε πόσο επικίνδυνη είναι η υπερβολική εξάρτηση από διεθνείς αλυσίδες εφοδιασμού. Παρ’ όλα αυτά, η ΕΕ επιμένει σε μια στρατηγική που βαθαίνει αυτή την εξάρτηση, μετατρέποντας την τροφή από κοινωνικό δικαίωμα σε εμπόρευμα υψηλού ρίσκου.
Υπάρχει άλλος δρόμος;
Η απάντηση δεν μπορεί να είναι ούτε η αδράνεια ούτε τα πρόχειρα «μπαλώματα». Η μικρή γεωργία δεν σώζεται αν συνεχίσει όπως πριν. Μπορεί όμως να επιβιώσει ένα τμήμα της μέσα από συλλογική οργάνωση, διαφοροποίηση προϊόντων, στήριξη των ΠΟΠ/ΠΓΕ και άμεση σχέση με τον καταναλωτή. Αυτά, όμως, απαιτούν πολιτική βούληση: προστασία της εγχώριας παραγωγής, κοινωνικές ρήτρες στις εμπορικές συμφωνίες και ανακατεύθυνση της ΚΑΠ υπέρ των μικρών και μεσαίων παραγωγών.
Προϋπόθεση. για να επιβληθεί αυτή η πολιτική. είναι μια κοινωνική συμμαχία μικρών αγροτών και εργαζομένων, με παράλληλο κοινό αίτημα τη διατροφική ασφάλεια, την αξιοπρεπή τιμή στον παραγωγό και την πρόσβαση όλων σε ποιοτικά και φθηνά τρόφιμα. Όχι ως ουτοπία ανατροπής, αλλά ως άμεση ανάγκη και ως σταθερή πίεση για αλλαγή κατεύθυνσης.
Η Mercosur είναι ένας κρίκος σε μια αλυσίδα πολιτικών που μεταφέρουν πλούτο και ισχύ προς τα πάνω, φτωχοποιούν τη μικρή αγροτιά και εντείνουν τη διατροφική εξάρτηση. Αν η τροφή είναι κοινωνικό αγαθό και όχι εμπόρευμα, τότε η αντίσταση σε αυτή τη στρατηγική δεν είναι συντεχνιακό ζήτημα· είναι άρρηκτα δεμένη με τον ευρύτερο αγώνα για κοινωνική δικαιοσύνη και ενάντια στην αποψίλωση των δικαιωμάτων μας.
Υποβολή απάντησης