της Έλενας Παπαγεωργίου
Η επίθεση κατά της Σύμβασης της Γενεύης για τους πρόσφυγες και της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ), όπως εκδηλώνεται από κυβερνητικούς αξιωματούχους σε Ελλάδα, Ιταλία, Ηνωμένο Βασίλειο, και ευρύτερα στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ, δεν είναι μια απλή συζήτηση για την επικαιροποίηση του διεθνούς δικαίου. Αντιπροσωπεύει μια καθαρά αντιδραστική στροφή του παγκόσμιου και ευρωπαϊκού ιμπεριαλισμού, ο οποίος, μπροστά στην κλιμακούμενη κρίση του καπιταλισμού και τις μαζικές μετακινήσεις πληθυσμών, προσπαθεί να αποδομήσει τα ελάχιστα νομικά εμπόδια που θεσπίστηκαν μεταπολεμικά για την προστασία όσων κινδυνεύουν στις χώρες τους.
Η Σύμβαση της Γενεύης: μια ελάχιστη κατάκτηση υπό αίρεση
Η Σύμβαση του 1951, προϊόν της γενοκτονίας και των εκτοπίσεων του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, αποτέλεσε μια περιορισμένης εμβέλειας νίκη της εργατικής τάξης και των καταπιεσμένων λαών. Η βασική της αρχή, η μη επαναπροώθηση, αναγνώρισε το θεμελιώδες δικαίωμα στη ζωή και την ελευθερία, απαγορεύοντας την επιστροφή ανθρώπων σε χώρες όπου κινδυνεύουν. Ωστόσο, η ίδια η Σύμβαση είναι συμβιβασμός μέσα στο πλαίσιο των αστικών κρατών-εθνών, εστιάζοντας μόνο σε όσους φεύγουν λόγω διώξεων (φυλής, θρησκείας, πολιτικών πεποιθήσεων), αφήνοντας εκτός τους “οικονομικούς μετανάστες” ή τους πρόσφυγες της κλιματικής αλλαγής – δηλαδή, τα θύματα της ίδιας της καπιταλιστικής εκμετάλλευσης και καταστροφής. Οι σημερινές φωνές για αναθεώρηση δεν επιδιώκουν τη διεύρυνση της προστασίας για να συμπεριλάβουν τους φτωχούς, τους εκτοπισμένους από τον πόλεμο και την κλιματική κρίση. Αντιθέτως, στοχεύουν στον πυρήνα της Σύμβασης: την κατάργηση του δικαιώματος ασύλου, τη νομιμοποίηση των μαζικών επαναπροωθήσεων και τη δημιουργία αποθηκών ψυχών σε τρίτες χώρες (όπως η Αλβανία – παρά το γεγονός ότι έχει εξελιχθεί σε φιάσκο – για την Ιταλία ή η Ρουάντα για τη Βρετανία).
Πρόσφατο και αποκαλυπτικό παράδειγμα αυτής της πολιτικής είναι η πρωτοβουλία που αποκάλυψε ο Θάνος Πλεύρης για τη δημιουργία «κέντρου επιστροφής (return hub) παράνομων μεταναστών» στην Αφρική, σε συνεργασία με τη Γερμανία. Αυτή η κίνηση εντάσσεται στην ίδια λογική της γεωγραφικής αποτροπής, μετατρέποντας αφρικανικές χώρες σε εξωτερικά κέντρα κράτησης της Ευρώπης. Όπως μάλιστα ανέφερε ο ίδιος ο Υπουργός, τα κέντρα αυτά θα λειτουργούν αποτρεπτικά, ενώ θα περιλαμβάνουν εγκαταστάσεις τόσο σε «ασφαλείς» όσο και σε «μη ασφαλείς» χώρες, όπως η Λιβύη, παραβιάζοντας κατάφωρα τη θεμελιώδη αρχή της μη επαναπροώθησης (non-refoulement) και το προσφυγικό δίκαιο. Η αμφισβήτηση της Σύμβασης, μια παραχώρηση στην Ακροδεξιά
Η αμφισβήτηση της Σύμβασης, η οποία χαρακτηρίζεται “ξεπερασμένη” ή “λειτουργική για τη δεκαετία του ’50”, αποτελεί πολιτική παραχώρηση στην Ακροδεξιά – μια συνειδητή κίνηση των αστικών κυβερνήσεων να νομιμοποιήσουν ξενοφοβικές, ρατσιστικές πολιτικές και να αποδυναμώσουν τα δικαιώματα όλων των εργαζομένων. Ο στόχος είναι σαφής: η αντικατάσταση των κανόνων του κράτους δικαίου (που υποτίθεται ότι προστατεύουν τα δικαιώματα) με την κυβερνητική αυθαιρεσία, την επιβολή διακρίσεων και την επαναπροώθηση όσων εισέρχονται, κυρίως των φτωχών, μη-λευκών, μουσουλμάνων. Οι τοποθετήσεις του Ι. Γκιτσάκη, ο οποίος υποστήριξε ήδη από το 2020 ότι η Σύμβαση είναι παρωχημένη, του Θ. Τζήμερου και η υποστήριξη μαζικών απελάσεων και επαναπροωθήσεων, φτάνοντας μέχρι την πρόταση για «πραγματικά πυρά», αποκαλύπτουν τον φασιστικό χαρακτήρα αυτού του αιτήματος. Χαρακτηριστικό είναι και αυτό που είπε η Μελόνι στη φετινή Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ ότι και καλά «δεν υπήρχε μαζική παράτυπη μετανάστευση και εμπορία ανθρώπων» την εποχή που διαμορφωνόταν η Σύμβαση της Γενεύης. Η καπιταλιστική κρίση, αντί να ωθήσει σε διεθνή αλληλεγγύη, χρησιμοποιείται ως πρόσχημα για την ποινικοποίηση της φτώχειας και την οχύρωση των συνόρων των ιμπεριαλιστικών κρατών.
Η δική μας απάντηση: όχι στην αναθεώρηση, ναι στα ανοιχτά σύνορα
Το πρόβλημα δεν είναι η Σύμβαση της Γενεύης – η οποία αποτελεί έναν αναποτελεσματικό αλλά αναγκαίο «αστικό» φραγμό στην πλήρη βαρβαρότητα. Το πρόβλημα είναι το ίδιο το καπιταλιστικό σύστημα που δημιουργεί τους πρόσφυγες μέσω πολέμων, εκμετάλλευσης, και περιβαλλοντικής καταστροφής. Η δική μας απάντηση δεν μπορεί να είναι μόνο η στήριξη της “εφαρμογής” των υφιστάμενων αστικών νόμων. Η υπεράσπιση της αρχής της μη επαναπροώθησης αποτελεί αδιαπραγμάτευτο δικαίωμα κάθε καταπιεσμένου. Διεκδικούμε άσυλο και πλήρη δικαιώματα σε όλους τους πρόσφυγες και μετανάστ(ρι)ες, ανεξαρτήτως αιτίας φυγής (οικονομική, κλιματική, πόλεμος), γιατί είναι ταξικά μας αδέλφια. Η πάλη για τα δικαιώματα των προσφύγων είναι αναπόσπαστο μέρος της πάλης για την κοινωνική απελευθέρωση και την ανατροπή του καπιταλισμού. Η απόρριψη του διεθνούς δικαίου αποτελεί ένα βήμα πίσω.
Υποβολή απάντησης