Aναδημοσίευση από το commune.org.gr

Το μέγεθος της καταστροφής που έχει ήδη προκαλέσει η πανδημία, οι ζωές μας που έχουν μπει στον πάγο, αλλά κι η σκέψη πως αυτό που ζούμε τους τελευταίους μήνες είναι απλώς μια πρόγευση του τι πρόκειται να ζήσουμε τα επόμενα χρόνια με τις φυσικές καταστροφές που επισπεύδει η κλιματική κρίση, όλα αυτά δεν αφήνουν πολλά περιθώρια για αισιοδοξία ή, πολύ περισσότερο, για στρατηγικό αναστοχασμό. Απέναντι σε αυτόν τον ζόφο, το νέο βιβλίο του Αντρέας Μαλμ «Corona, Climate, Chronic Emergency. War Communism in the 21st Century» μπορεί να αποδειχτεί καλό «αντίδοτο». Γραμμένο σε συνθήκες δρακόντειου περιορισμού της κυκλοφορίας, καταφέρνει και είναι ένα κείμενο με εξαιρετική ζωντάνια, γεμάτο ιδέες που κινητοποιούν αντί να καθηλώνουν. «Εξηγώντας τον κόσμο με σκοπό να τον αλλάξει», ο Μαλμ μας πηγαίνει από τα τροπικά δάση της νοτιοανατολικής Ασίας στη Ρωσία της Οκτωβριανής Επανάστασης, αναλύοντας τις δυνάμεις που επιταχύνουν την κλιματική καταστροφή και φωτίζοντας ταυτόχρονα έναν εναλλακτικό δρόμο για να τη σταματήσουμε, πέρα από τις συμπληγάδες μιας ανέμελης επιστροφής στην κανονικότητα και μιας καθηλωτικής απαισιοδοξίας.

Η πανδημία σαν «φυσική αναγκαιότητα»

Βασικός πυλώνας της σκέψης του Μαλμ είναι η ενότητα καπιταλισμού και Φύσης: Η καπιταλιστική οικονομία δεν είναι (μονάχα) οι δείκτες του ΑΕΠ, οι συναλλαγματικές ισοτιμίες ή οι διακυμάνσεις των χρηματιστηρίων. Αντίθετα, συνιστά ένα ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων που εκτείνονται στον χώρο και στον χρόνο, όπως όλες οι ανθρώπινες δραστηριότητες. Μάλιστα, ο ειδικά καπιταλιστικός χαρακτήρας της οικονομίας συνίσταται στο ότι δεν της αρκεί απλώς να καταλαμβάνει έναν ορισμένο χώρο κάθε φορά. Οφείλει διαρκώς να τον διευρύνει και μάλιστα ολοένα και πιο γρήγορα, απομυζώντας ταυτόχρονα τα μέγιστα από τους φυσικούς πόρους καθώς και την ανθρώπινη εργασία που καταναλώνει σε κάθε στιγμή.

Η απόσπαση της γης από τη «φυσική» της κατάσταση, καθώς και η μετατροπή των «κοινών» γαιών σε περίκλειστες ιδιωτικές ιδιοκτησίες με σκοπό την εκμετάλλευση, υπήρξαν οι γενεσιουργές πράξεις του καπιταλισμού στην Αγγλία του 16ου και 17ου αιώνα, εξηγεί η Έλεν Μέισκινς Γουντ (1). Η «βελτίωση» της γης, δηλαδή η καλλιέργειά της με στόχο το κέρδος (2), έγινε εφεξής το απόλυτο ιδεολογικό έρεισμα τόσο της ιδιωτικής ιδιοκτησίας εν γένει όσο και του ιμπεριαλισμού. Με άλλα λόγια, η γη όφειλε να ανήκει σε αυτόν που μπορεί να την αποσπάσει από τη «φυσική κατάσταση» και να την υποτάξει στη λογική του κέρδους.

Η πιο εκτεταμένη και πιο επικίνδυνη μορφή «βελτίωσης» στο σήμερα, σύμφωνα με τον Μαλμ, είναι η μαζική εκδάσωση των τροπικών δασών. Έχοντας ως σημείο εκκίνησης τις αρχές της δεκαετίες του ’90, όταν σειρά χωρών του Νότου αναγκάστηκαν, υπό τη δαμόκλειο σπάθη μηχανισμών όπως το ΔΝΤ ή η Παγκόσμια Τράπεζα, να «ανοίξουν» τα δάση τους στην παγκόσμια αγορά, η μαζική εκδάσωση βρίσκεται εν πολλοίς πίσω από τη ραγδαία αύξηση της συχνότητας με την οποία εμφανίζονται ασθένειες ζωονοτικής προέλευσης, όπως η COVID-19 (3). Καθώς ολοένα μεγαλύτερες εκτάσεις τροπικών δασών εκχερσώνονται, διαλύοντας οικοσυστήματα και πολλαπλασιάζοντας τα σημεία επαφής ανθρώπων και (άγριας) φύσης, τόσο πιο κοντά θα ερχόμαστε με πλήθος παθογόνων. Ο κορωνοϊός SARS-CoV-2 τυχαίνει να είναι από τους πλέον εύκολα μεταδιδόμενους κι άρα και πιο φονικούς ιούς αυτής της κατηγορίας, όμως η εμφάνισή του καθαυτή δεν οφείλεται στην τύχη. Αντίθετα, πρόκειται μάλλον για «φυσική αναγκαιότητα», δηλαδή για αναπόφευκτο αποτέλεσμα της «αναμέτρησης» καπιταλιστικής οικονομίας και Φύσης.

Πώς θα μοιάζει η «μόνιμη έκτακτη ανάγκη»;

Οι επιδημίες δεν είναι το μοναδικό φαινόμενο με το οποίο η Φύση μοιάζει να παίρνει την εκδίκησή της. Η κλιματική κρίση και οι καταστροφές που συνεπάγεται (πλημμύρες, πυρκαγιές, ξηρασίες κ.ο.κ.) σίγουρα ξεχωρίζουν ανάμεσά τους, και ο συγγραφέας αφιερώνει αρκετό χώρο στο βιβλίο του για τη συσχέτιση των δύο. Για παράδειγμα, η εκδάσωση, πέρα από βασική αιτία των επιδημιών ζωονοτικής προέλευσης, είναι ταυτόχρονα και από τις «κορυφαίες» δραστηριότητες στην παραγωγή αερίων του θερμοκηπίου. Εξαιτίας μάλιστα της ανόδου της θερμοκρασίας που προκαλεί, αναμένεται να γιγαντωθεί τα επόμενα χρόνια η μαζική μετανάστευση ζωικών ειδών από τον Ισημερινό προς τους πόλους, με συνέπεια τη συνάντηση ειδών που μέχρι πρόσφατα ζούσαν μακριά το ένα από το άλλο – «ένα κινούμενο εργαστήριο γενετικής αναδιάταξης», σύμφωνα με τον συγγραφέα, που αναπόφευκτα θα γεννήσει τα επόμενα χρόνια νέες ζωονοτικές ασθένειες κι άρα δυνάμει νέες πανδημίες.

Αυτός ο κλειστός βρόχος αλληλοτροφοδοτούμενων κινδύνων και καταστροφών είναι η πραγματικότητα του παρόντος και του μέλλοντός μας, υποστηρίζει ο Μαλμ. Ή, όπως το θέτει, η πανδημία είναι το σύμπτωμα ενός «πλανήτη με πυρετό».

Ωστόσο, αν και οι έννοιες της καταστροφής και του κινδύνου είναι κεντρικές στο βιβλίο, ο συγγραφέας δεν περιγράφει ένα μέλλον «Αποκάλυψης», αλλά ένα μέλλον «μόνιμης έκτακτης ανάγκης» (chronic emergency), όπου η μία καταστροφή θα επισπεύδει την επόμενη, χωρίς όμως απαραίτητα να οδηγούμαστε σε μια «τελική αναμέτρηση» ανθρώπου και φύσης.

Σοσιαλισμός του 21ου αιώνα: στρατηγική επιβίωσης ή «fully automated luxury communism»; (4)

Μπροστά σε ένα τέτοιο μέλλον (κι εν πολλοίς παρόν), η Αριστερά οφείλει να προσαρμόσει τα θεωρητικά και πολιτικά της εργαλεία. Σημείο εκκίνησης αποτελεί η διαπίστωση πως απέναντι στους φυσικούς κινδύνους δεν είμαστε όλοι εξίσου ευάλωτοι. Η πανδημία το έδειξε αυτό ξεκάθαρα (5): οι εργαζόμενοι πρώτης γραμμής δεν ήταν οι CEOs ή οι τραπεζίτες, αλλά οι εργαζόμενοι στο σύστημα υγείας, στα μέσα μαζικής μεταφοράς, στα σούπερ μάρκετ. Η πρόσβαση στο σύστημα υγείας δεν ήταν ίδια για όλες και όλους, το ίδιο και η δυνατότητα παραμονής κι εργασίας στο σπίτι, ενώ εξίσου ανισομερώς καταμερίζεται και η οικονομική ζημιά από τα λοκντάουν, με τα λαϊκά στρώματα εργαζομένων και αυτοαπασχολούμενων να πληρώνουν δυσανάλογο τίμημα.

Όμως δεν αρκεί να μείνουμε σε αυτή τη διαπίστωση. Πράγματι ο καπιταλισμός γεννά διαφορετικούς βαθμούς ευαλωτότητας, όμως παράλληλα γεννά και τους ίδιους τους κινδύνους που μας απειλούν. Μέτρα σαν κι αυτά που η Αριστερά σωστά διεκδίκησε μέσα στην πανδημία (ενίσχυση του συστήματος υγείας, μέτρα υγειονομικής προστασίας των εργαζομένων, καθώς και ενίσχυση του εισοδήματός τους) όσο αναγκαία είναι, άλλο τόσο είναι και ανεπαρκή, καθώς εστιάζουν στο σύμπτωμα (την πανδημία) κι όχι στην αιτία (την καπιταλιστική ιδιοποίηση της φύσης). Με άλλα λόγια, στην εποχή της «μόνιμης έκτακτης ανάγκης» δεν θα μπορούμε ποτέ να είμαστε επαρκώς ασφαλείς ενισχύοντας τη μια ή την άλλη όψη του κοινωνικού κράτους, αλλά μονάχα βάζοντας φρένο στην καπιταλιστική ιδιοποίηση της φύσης.

Υπ’ αυτήν την έννοια, ο σοσιαλισμός του 21ου αιώνα είναι πρακτικά μια στρατηγική επιβίωσης για τους «πολλούς». Η τελευταία αυτή επισήμανση έχει τεράστιες συνέπειες στο πώς αντιλαμβανόμαστε την αριστερή στρατηγική στη νέα περίοδο. Ο συγγραφέας απομακρύνεται από μαρξιστικά ρεύματα που βλέπουν την πραγμάτωση του κομμουνισμού ως συνάρτηση του επιπέδου ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων της κοινωνίας, είτε αυτά θεωρούν ότι «δεν έχουν ωριμάσει οι συνθήκες» είτε πως, αντίθετα, έχει έρθει η ώρα. Ο κομμουνισμός είναι η ελπίδα της κοινωνίας όχι τόσο να πραγματώσει ένα μέλλον αφθονίας στο σήμερα, αλλά κυρίαρχα να αποφύγει την πλήρη καταστροφή. Η συνήχηση με το σύνθημα της Ρόζας Λούξεμπουργκ «Σοσιαλισμός ή Βαρβαρότητα» είναι προφανής.

Η ανάγκη για έναν «οικολογικό λενινισμό»

Η γενική ιστορική αναλογία που συχνά χρησιμοποιείται γι’ αυτό που βιώνουμε είναι ο πόλεμος, ακριβώς γιατί η πραγματικότητα γύρω μας περιλαμβάνει μαζικές απώλειες ζωών, τεράστιες υλικές καταστροφές και εν γένει τραγωδίες που μόνο ένας πόλεμος μπορεί να προξενήσει σε τέτοιο μέγεθος. Στις περισσότερες «πολεμικές» παρομοιώσεις, ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος και κυρίως η μαζική κινητοποίηση της αμερικανικής οικονομίας την ίδια περίοδο (στο πλαίσιο των πολιτικών του New Deal) είναι το βασικό σημείο αναφοράς. Το «Green New Deal», που έχει συνδεθεί με την αριστερή πτέρυγα των Δημοκρατικών στις ΗΠΑ, είναι μακράν το πιο ευρέως αναγνωρίσιμο σχέδιο για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης σε αριστερή/προοδευτική κατεύθυνση (6).

Ο Μαλμ προσφέρει μια εναλλακτική προσέγγιση. Αντί για το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και το New Deal, εμπνέεται από τον Λένιν και τη Ρόζα Λούξεμπουργκ και συγκεκριμένα από την οξυδέρκειά τους να συλλάβουν τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο όχι σαν παροδική καταστροφή –την οποία υποτίθεται ο κόσμος θα άφηνε πίσω του καθώς τα κράτη θα οδηγούνταν στο επόμενο ιστορικό στάδιο, αυτό του υπεριμπεριαλισμού και της ειρηνικής συνύπαρξης των μεγάλων δυνάμεων– αλλά σαν συνεχιζόμενη καταστροφή «χωρίς τέλος», καθώς τα αστικά κράτη θα μάχονταν για την επικράτηση μέχρις εσχάτων. Εμπνέεται επίσης από τη στρατηγική των μπολσεβίκων στα χρόνια του «πολεμικού κομμουνισμού» (1918-21) και το πώς κατάφεραν να αναμετρηθούν με τις υπέρμετρες δυσκολίες που αντιμετώπιζαν την επομένη της Οκτωβριανής Επανάστασης, παίρνοντας πολύ γρήγορα σειρά από έκτακτα μέτρα (επιτάξεις, εθνικοποιήσεις κ.ο.κ.) που αντίστοιχά τους –έστω σε μικρότερο βαθμό και ενταγμένα σε διαφορετικό πλαίσιο– έπαιρναν ακόμη και τα καπιταλιστικά κράτη εκείνη την περίοδο.

Ο συγγραφέας επισημαίνει ότι αρκετές φορές στην Ιστορία, όταν τα κράτη έρχονται αντιμέτωπα με μεγάλους κινδύνους, καταφεύγουν σε «έκτακτα μέτρα» που μπορεί να στρέφονται προσωρινά ενάντια στα συμφέροντα των κυρίαρχων τάξεων και που θα φάνταζαν αδιανόητα σε συνθήκες κανονικότητας. Η επαναστατική στρατηγική στις μέρες μας, ο «οικολογικός λενινισμός» σύμφωνα με το Μαλμ, περνά μέσα από την εκμετάλλευση αυτών των αντιθέσεων και την προσπάθεια για πολλαπλασιασμό και επέκταση τέτοιων έκτακτων μέτρων, καθώς και τον άμεσο μετασχηματισμό του χαρακτήρα τους από προσωρινό (με στόχευση το σύμπτωμα – π.χ. την πανδημία) σε στρατηγικό (με στόχευση τα βαθύτερα αίτια).

Ορισμένες ενστάσεις

Ο Μαλμ είναι απόλυτα σαφής στο ότι η δυνατότητα ελέγχου της κρατικής μηχανής είναι εκ των ων ουκ άνευ για ένα αριστερό σχέδιο σε αυτή τη συγκυρία. Επί της αρχής θα λέγαμε ότι έχει δίκιο. Τα ερωτήματα, ωστόσο, που ανοίγονται εδώ είναι πολλά. Αρχικά, έχει σημασία να υπογραμμίσουμε πως ένα κράτος είναι τόσο πιο σταθερό όσο περισσότερο καταφέρνει να εμφανίζεται σαν εγγυητής του γενικού κοινωνικού συμφέροντος. Στην εποχή της «μόνιμης έκτακτης ανάγκης» αυτό σημαίνει πως το κράτος που αφήνει μεγάλο κομμάτι του πληθυσμού στο έλεος των καταστροφών είναι κράτος που αργά ή γρήγορα θα βρεθεί σε βαθιά κρίση. Υπ’ αυτήν την έννοια, έχει μάλλον δίκιο ο συγγραφέας να ισχυρίζεται πως η τρέχουσα πανδημία, αλλά πολύ περισσότερο η συσσώρευση φυσικών κινδύνων στο άμεσο μέλλον, δε θα αφήσει ανεπηρέαστες τις βασικές αρχές της αστικής πολιτικής. Κάτι θα πρέπει να αλλάξει.

Ωστόσο, πρέπει να έχουμε υπόψη ότι υπάρχει ένα όριο στο πόσο «αντικαπιταλιστικό» μπορεί να γίνει ένα καπιταλιστικό κράτος, και ταυτόχρονα είναι λάθος να θεωρούμε πως η κλιματική κρίση θα φέρει «από μόνη της» το τέλος του καπιταλισμού – εκτός βέβαια αν θεωρούμε πιθανότερο το σενάριο της «Αποκάλυψης» από αυτό της «μόνιμης έκτακτης ανάγκης». Επιπλέον, η προηγούμενη δεκαετία έδειξε ότι τα κράτη (πολύ περισσότερο οι υπερ-εθνικοί σχηματισμοί όπως η Ε.Ε.) έχουν καταφέρει να θωρακιστούν σε πολύ μεγάλο βαθμό ενάντια στο ενδεχόμενο μιας αριστερής κυβερνητικής πολιτικής. Εάν η εφαρμογή των έκτακτων μέτρων παραμένει στα χέρια των καπιταλιστών, τότε κάθε μετασχηματισμός του χαρακτήρα τους σε στρατηγική (δηλαδή αντικαπιταλιστική) κατεύθυνση είναι μάλλον όνειρο θερινής νυκτός.

Από την άλλη, τι μπορεί να μας πει η διαχείριση της πανδημίας για τη δυνατότητα των σύγχρονων αστικών κρατών («δυτικού» τύπου) να αντιμετωπίσουν μεγάλες προκλήσεις; Ειδικά αν συνυπολογίσουμε το βάρος δεκαετιών κυριαρχίας της νεοφιλελεύθερης αντίληψης, σύμφωνα με την οποία η αγορά και όχι το κράτος είναι ο θεσμός που οφείλει να σχεδιάζει και να υλοποιεί μεγαλόπνοα σχέδια. Αν μη τι άλλο, η παταγώδης αποτυχία των περισσότερων καπιταλιστικών κρατών να συγκρατήσουν την πανδημία, αλλά και να εγγυηθούν το λαϊκό εισόδημα, εγείρει αμφιβολίες για το κατά πόσο τα ίδια αυτά κράτη μπορούν να αναμετρηθούν με την πολύ πιο μεγαλειώδη πρόκληση που θέτει η κλιματική κρίση (7).

Τέλος, για τον συγγραφέα ο κρατικός μηχανισμός, πέραν της δυνατότητας που παρέχει (δυνητικά) για γρήγορη κι αποτελεσματική εφαρμογή έκτακτων μέτρων, είναι χρήσιμος και για την κατασταλτική του πλευρά, η οποία βέβαια θα πρέπει να στρέφεται ενάντια στις κυρίαρχες τάξεις. Για παράδειγμα, η απαλλοτρίωση ρυπογόνων εγκαταστάσεων και η αλλαγή χρήσης τους (ο Μαλμ προτείνει τη μετατροπή της βιομηχανίας ορυκτών καυσίμων σε βιομηχανία δέσμευσης διοξειδίου του άνθρακα) ή ο δραστικός περιορισμός ρυπογόνων πολυτελών συνηθειών (πχ. τα αεροπορικά ταξίδια), δε θα επιτευχθούν με παραινέσεις και κίνητρα, αλλά κυρίως με «διατάγματα» κι απαγορεύσεις. Είναι αφελές, ωστόσο, να θεωρούμε πως τέτοιες απαγορεύσεις θα αγγίξουν μονάχα το μεγάλο κεφάλαιο ή το 1% της κοινωνίας, ενώ όλοι οι υπόλοιποι θα ζούμε όπως πριν. Ένα πολύ πιο ρεαλιστικό σενάριο είναι πως ένα αριστερό σχέδιο θα περιλαμβάνει πλήθος ρυθμίσεων κι απαγορεύσεων που θα επηρεάζουν άμεσα την καθημερινότητά μας. Πώς μπορούν να συμμετέχουν οι μάζες ενεργητικά σε ένα σχέδιο που θα συνεπάγεται τέτοιες δραστικές αλλαγές στην καθημερινότητα και τι ρόλο παίζουν η επιστήμη και οι «ειδικοί» σε αυτό;

Σε ό,τι αφορά το τελευταίο αυτό ερώτημα, ο συγγραφέας καταγράφει ως ενθαρρυντικό το γεγονός ότι η μεγάλη πλειονότητα στις περισσότερες χώρες ήταν υπέρ των μέτρων απαγόρευσης κυκλοφορίας, τουλάχιστον κατά την πρώτη περίοδο και στον βαθμό που αυτά ήταν αναγκαία για τη δημόσια υγεία. Ωστόσο, είναι δεδομένο ότι, σχεδόν ένα χρόνο μετά, ο άνισος επιμερισμός της οικονομικής ζημιάς είναι προφανής, οι περιπτώσεις εργαλειοποίησης της επιστήμης επίσης, το ίδιο και ο πολλές φορές ταξικός κι αυταρχικός χαρακτήρας των ίδιων των μέτρων. Ένα τέτοιο προηγούμενο σίγουρα θα δυσκολέψει το έργο μιας επαναστατικής πολιτικής, εάν αυτή πέσει στην παγίδα στο μέλλον να αντιμετωπίσει αντίστοιχα μέτρα ως αμιγώς τεχνικά, παραβλέποντας τα πολλά και σύνθετα προβλήματα που συνοδεύουν την εφαρμογή τους. Αυτό καθόλου δεν σημαίνει ότι τέτοια μέτρα δεν πρέπει να ληφθούν, ούτε ότι ο επιστημονικός/τεχνικός χαρακτήρας τους μπορεί να απαλειφθεί (8).  Σημαίνει, αντίθετα, ότι η κοινωνία και το κίνημα θα πρέπει να είναι κομμάτι τόσο της επεξεργασίας τους όσο και της εφαρμογής τους.

Κλιματική κρίση: νέο ή παλιό πρόβλημα;

Συνοψίζοντας, η αντίθεση εντός της οποίας καλούμαστε να κάνουμε πολιτική είναι πως τα αστικά κράτη δεν μπορούν να αναμετρηθούν με τους κινδύνους που αντιμετωπίζουμε και η λύση δεν μπορεί να παραπεμφθεί σε ένα μακρινό μέλλον αυτοδιαχειριζόμενων κολεκτίβων. Πώς μπορούμε να βγούμε απ’ αυτό το αδιέξοδο; Ο Μαλμ δεν δίνει μια σαφή απάντηση σε αυτό το ερώτημα –δεν θα μπορούσε να δώσει, θα λέγαμε– αλλά εντούτοις επισημαίνει ότι η επαναστατική πολιτική στον καιρό της «μόνιμης έκτακτης ανάγκης» θα γίνεται αναγκαστικά σε ένα περιβάλλον έντονης ρευστότητας, όπου πολιτικοί στόχοι και μέσα, καθώς και κοινωνικές και πολιτικές συμμαχίες, θα αναθεωρούνται και θα προσαρμόζονται διαρκώς. Σε αυτό το πλαίσιο η ύπαρξη ενός μαζικού κινήματος είναι όσο σημαντική όσο είναι και η δυνατότητα διαχείρισης της κρατικής μηχανής – αν όχι περισσότερο.

Επεκτείνοντας αυτήν τη σκέψη, έχει σημασία να τονίσουμε ότι η κλιματική κρίση δεν είναι ένα κατεξοχήν «νέο» πρόβλημα (όπως θέλει να την παρουσιάζει ο κυρίαρχος λόγος) το οποίο απαιτεί «καινοτόμες» λύσεις, κυρίαρχα τεχνο-οικονομικού χαρακτήρα. Ένα αριστερό σχέδιο σίγουρα θα έχει και τεχνικές όψεις, όμως το πρόβλημα που αντιμετωπίζουμε είναι εξαιρετικά πιο περίπλοκο από την εισαγωγή νέων τεχνολογιών ή την ανάπτυξη αλγορίθμων βέλτιστης κατανομής πόρων (9).

Αυτό που μας υπενθυμίζει το βιβλίο είναι ότι αν θέλουμε να κοιτάζουμε την κλιματική κρίση από μαρξιστική σκοπιά, χωρίς το hype που διάφοροι δισεκατομμυριούχοι θέλουν να δημιουργούν για τον εαυτό τους, θα πρέπει να έχουμε κατά νου ότι συμπυκνώνει με «καινοτόμο» τρόπο όλα τα ερωτήματα με τα οποία η αριστερή πολιτική αναμετράται εδώ και πάνω από έναν αιώνα: τον συσχετισμό δυνάμεων κεφαλαίου-εργασίας, τον ρόλο του κράτους, τη σχέση του με το κίνημα, την επιδίωξη ιδεολογικής ηγεμονίας στην κοινωνία, τον ρόλο της πρωτοπορίας και των «ειδικών». Θα μπορούσε μάλιστα κανείς να ρίξει κι άλλα στο τραπέζι, τα οποία το βιβλίο δεν αγγίζει, όπως η ένταση των ιμπεριαλιστικών ανταγωνισμών στο φόντο της κλιματικής κρίσης (η «γεωπολιτική της κλιματικής αλλαγής» (10)) ή ο ρόλος υπερεθνικών σχηματισμών όπως η Ε.Ε. σε αυτό το νέο σκηνικό (11).

Επίλογος

Ανακεφαλαιώνοντας, το βιβλίο του Μαλμ θέτει ίσως περισσότερα ερωτήματα απ’ όσες έχει απαντήσεις, κάτι που δε θα πρέπει να μας εκπλήσσει, δεδομένου ότι πρόκειται για ένα κείμενο με χαρακτήρα λίγο πολύ μανιφέστου. Σκοπός του δεν είναι η διατύπωση ενός λεπτομερούς οδικού χάρτη, αλλά η αναζήτηση σημείων αναφοράς που θα φωτίσουν μια διαφορετική προσέγγιση στα επείγοντα προβλήματα.

Το βασικό συμπέρασμα δεν είναι άλλο από τη συνειδητοποίηση πως στον 21ο αιώνα -τον αιώνα της «μόνιμης έκτακτης ανάγκης»- κάθε πολιτικό σχέδιο θα είναι σχέδιο αντιμετώπισης της κλιματικής κρίσης, είτε από τη σκοπιά των κυρίαρχων είτε από τη σκοπιά των υποτελών τάξεων. Δεν υπάρχει διαφυγή απ’ αυτήν την πραγματικότητα κι αν θέλαμε να συνοψίσουμε τον «οικολογικό λενινισμό», μπορούμε να ανατρέξουμε στο σύνθημα που για τον Ντανιέλ Μπενσαΐντ αποτυπώνει την ουσία του ίδιου του λενινισμού: «Να είστε έτοιμοι!» (12). Αυτό είναι, λοιπόν, για εμάς το άμεσο καθήκον, να ετοιμαστούμε πολιτικά, οργανωτικά, έως και τεχνικά/επιστημονικά για τις μεγάλες μάχες που είναι σίγουρο πως θα έρθουν.

*****

Σημειώσεις

(1) Ellen Meiskins Wood, «The Origins of Capitalism», Verso, 2002

(2) Η αγγλική λέξη improve σήμαινε κυριολεκτικά «κάνω κάτι με στόχο το κέρδος» (από το γαλλικό en και profit ή pros). Ήδη από το 17ο αιώνα, ο όρος “improver” («βελτιωτής») σήμαινε αυτόν που καθιστά τη γη παραγωγική και κερδοφόρα (ο.π.).

(3) Πρόκειται για ασθένειες που οφείλονται σε παθογόνα τα οποία μεταδίδονται από ένα ζωικό είδος-ξενιστή σε ένα άλλο είδος το οποίο δρα σαν «ενδιάμεσος» και τελικά μεταδίδει την ασθένεια στον άνθρωπο. Για τους μηχανισμούς διάδοσης των ζωοονοτικών ασθενειών, καθώς και την πρόσφατη έξαρσή τους, βλ. Ecology of zoonoses: natural and unnatural histories, W.B. Karesh et al., Lancet, 2012.

(4) Ο όρος αναφέρεται στο μανιφέστο του Aaron Bastani (πολιτικού ακτιβιστή και συμβούλου του πρώην ηγέτη των Εργατικών Jeremy Corbyn), βλ. Aaron Bastani,»Fully Automated Luxury Communism», Verso, 2019

(5) Ενδεικτικά βλ. Δημοσθένης Παπαδάτος-Αναγνωστόπουλος, «Η αντιμετώπιηση του Covid-19: «πόλεμος» ή ταξική παλη;», https://commune.org.gr/blog-7/index.html

(6) Για τους βασικούς άξονες αυτού του σχεδίου, βλ. K. Aronoff, A. Battistoni, D.A. Cohen and T. Rionfrancos «A Planet to Win. Why we need a Green New Deal», Verso, 2019.

(7) Ενδεικτικά, βλ. Susan Watkins «Politics and Pandemics», https://newleftreview.org/issues/ii125/articles/susan-watkins-politics-and-pandemics. Για το φιάσκο των δεικτών ετοιμότητας των χωρών για την αντιμετώπιση μιας πανδημίας βλ. Branko Milanovic, «Beware of mashup indexes: how epidemics got it all wrong», https://glineq.blogspot.com/2021/01/beware-of-mashup-indexes-how-epidemic.html

(8) Για μια καλή «τεχνική» ανάλυση της αναγκαιότητας των λοκντάουν βλ. Η. Ιωακείμογλου και Γ. Γαλανής, «Η μαθηματική περιγραφή της επιδημίας για αρχάριους», https://commune.org.gr/blog-19/files/4e9e0e3cebafdff8bb86ecbee88152cd-1.html, ενώ για τη δυνατότητα ύπαρξης ενός «διαφορετικού» λοκντάουν βλ. Γ. Γαλανής και Α. Μαντές «Οι δύο πολύ διαφορετικές εκδοχές του Lockdown», https://commune.org.gr/blog-6/index.html

(9) Για μια πολύ ενδιαφέρουσα κριτική των δυνατοτήτων και των αδυναμιών του σοσιαλιστικού σχεδιασμού, στο φόντο μάλιστα των νέων τεχνολογιών, βλ. Aaron Benanav «How to make a pencil», https://logicmag.io/commons/how-to-make-a-pencil/

(10) Βλ. Ενδεικτικά Adam Tooze «Welcome to the Final Battle for the Climate», https://foreignpolicy.com/2020/10/17/great-power-competition-climate-china-europe-japan/

(11) Οι Geoff Mann και Joel Wainright παρέχουν μια πολύ ενδιαφέρουσα ανασκόπηση αυτών των θεμάτων στο βιβλίο τους «Climate Leviathan», Verso, 2018. Συγκεκριμένα, θέτουν το ερώτημα αν η κλιματική κρίση θα οδηγήσει στην εγκαθίδρυση μιας παγκόσμιας, υπερ-εθνικής και υπερ-κρατικής καπιταλιστικής εξουσίας (την οποία και ονομάζουν Climate Leviathan) και τι εναλλακτικές προοπτικές ανοίγονται.

(12) Ντανιέλ Μπενσαΐντ, «Άλματα! Άλματα! Άλματα!, Για τον Λένιν και την πολιτική», https://commune.org.gr/blog-23/files/2579f0f471586d5e1f9a567cc64d6ef9-0.html

Με εκπρόθεσμη τροπολογία και με τη γνωστή πλειοψηφία πέρασε πρόσφατα από τη βουλή απόφαση «αξιοποίησης» χώρου στην Πεντέλη για δημιουργία ΣΜΑ (σταθμού μεταφόρτωσης απορριμμάτων), συγκεκριμένα παραρεμάτιου χώρου που εφάπτεται στο νεκροταφείο Μελισσίων.

Με μια πρωτοφανή καταχρηστική διαδικασία, χωρίς επίσημη μελέτη, χωροθέτηση, ούτε καν επίσημη ανάθεση, παρακάμπτοντας κατοίκους και δημοτικό συμβούλιο, περιφέρεια και δημοτική αρχή επιχειρούν να φτιάξουν χωματερή στην Πεντέλη.

Παρότι όλες οι υπόλοιπες δημοτικές παρατάξεις έχουν καταδικάσει δημόσια το γεγονός και πλείστες συλλογικότητες και σύλλογοι της περιοχής έχουν από κοινού αντιταχθεί με κάθε πρόσφορο μέσο, περιφέρεια και δημοτική αρχή έχουν ξεκινήσει –ΑΠΟΛΥΤΩΣ ΠΑΡΑΝΟΜΑ- τα έργα, με μπουλντόζες να δουλεύουν νύχτα κα σαββατοκύριακα!

Για την ιστορία, ο χώρος, που -σημειωτέον- ανήκει στην α΄ ζώνη προστασίας του Πεντελικού, χρησιμοποιείται τα τελευταία χρόνια από το Δήμο σαν χώρος απόθεσης-μεταφόρτωσης κλαδιών, αλλά ουδέποτε υπήρξε χωροθέτησή του ως ΣΜΑ, όπως –πάλι ψευδώς και καταχρηστικά- αναφέρει η τροπολογία. Όπως αναφέρθηκε παραπάνω, είναι χώρος που εφάπτεται στο νεκροταφείο και διασχίζεται από το ρέμα. Με απλά λόγια, πρόκειται για χώρο απολύτως ακατάλληλο για οποιουδήποτε τύπου σκουπίδια, πολύ δε μάλλον για σύμμικτα ή υγρά! Η επιλογή του συγκεκριμένου χώρου είναι εγκληματική και περιβαλλοντοκτόνα.

Καθώς η διαδικασία που πονηρά ακολούθησαν δεν επιτρέπει προσφυγή στο ΣΤΕ και καθώς δεν υπάρχει μέχρι στιγμής επίσημη ανάθεση από τη δημοτική αρχή, η οποία να μπορεί να προσβληθεί, είμαστε στο έλεος αυτής της παράνομης πρακτικής και διαδικασίας. Μόνο ο συντονισμένος αγώνας μας μπορεί να τους σταματήσει!

Συντονιζόμαστε με τις συλλογικότητες που δραστηριοποιούνται για τον ίδιο σκοπό και καλούμε τους κατοίκους της περιοχής να αγωνιστούμε μαζί για να ματαιώσουμε το εγκληματικό σχέδιο!

Στο πλαίσιο αυτό σκεφτόμαστε να πραγματοποιήσουμε μια επιτόπια επίσκεψη την ερχόμενη την Κυριακή 7 Φεβρουαρίου. Για όποιον επιθυμεί, υπάρχει ραντεβού συνάντησης στις 11 πμ στην πλ. Αγ. Γεωργίου Μελισσίων, εννοείται ΜΕ ΟΛΑ ΤΑ ΜΕΤΡΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ.

ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ΚΑΤΟΙΚΩΝ ΠΕΝΤΕΛΗΣ-ΜΕΛΙΣΣΙΩΝ

1/2/2021

ΨΗΦΙΣΜΑ ΤΟΥ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΑΡΚΑΔΙΑΣ ενάντια στην εγκατάσταση ανεμογεννητριων στο Μαίναλο. Τα τελευταία χρόνια σε όλη την χώρα ανεμογεννήτριες και φωτοβολταϊκά συγκροτήματα ξεφυτρώνουν σαν τα μανιτάρια. Οι μεγάλες επιδοτήσεις, οι φορολογικές και άλλες ρυθμίσεις υπέρ των επιχειρηματικών ομίλων μαζί με την μακροχρόνια εγγυημένη κερδοφορία από την πώληση της παραγόμενης ηλεκτρικής ενέργειας , είναι τόσο ισχυρά κίνητρα ώστε να μην αφήσουν ούτε ραχούλα χωρίς ανεμογεννήτριες, ούτε πλαγιά χωρίς φωτοβολταϊκά.

Σε αυτό το σχεδιασμό του κεφαλαίου είναι ενταγμένη και η εγκατάσταση δύο μεγάλων, καθώς και άλλων μικρότερων συγκροτημάτων ανεμογεννητριών στο Μαίναλο και στην περιοχή του Λύκαιου όρους και της Ανδρίτσαινας. Οι εργαζόμενοι, οι αυτοαπασχολούμενοι, οι άνεργοι και οι αγρότες έχουν πείρα από την προώθηση της απελευθέρωσης της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, πολιτική της ΕΕ, που προώθησαν όλες οι κυβερνήσεις μέχρι σήμερα και στήριξαν η περιφερειακή αρχή της Πελοποννήσου (προηγούμενη και σημερινή) και αρκετές δημοτικές αρχές της Αρκαδίας.

Όλοι μαζί στήριξαν και στηρίζουν την εξάπλωση των ΑΠΕ και η περιοχή μας μετατρέπεται σε ένα απέραντο δάσος από ανεμογεννήτριες και πυλώνες γραμμών μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας. Σήμερα στα πλαίσια της απελευθέρωσης της αγοράς της ηλεκτρικής ενέργειας προωθείται η πολιτική της «πράσινης» ανάπτυξης, του green new deal, με στόχο να διαμορφωθούν νέα πεδία επενδυτικής δραστηριότητας για τα υπερσυσσωρευμένα κεφάλαια ομίλων, που με πρόσχημα την προστασία του περιβάλλοντος η ΕΕ προσπαθεί να αναβαθμίσει τη θέση της στον ενεργειακό πόλεμο. Το κλείσιμο λιγνιτικών μονάδων συνοδεύεται, εκτός των άλλων, με «απλοποίηση της αδειοδότησης για τις ΑΠΕ», προκειμένου να διευκολύνουν ακόμη περισσότερο τα «αρπακτικά» της «πράσινης» ενέργειας.

Και μόνο το γεγονός που η κυβέρνηση απομακρύνει και τους παραμικρούς περιορισμούς που υπήρχαν, επισπεύδοντας την τοποθέτηση τεράστιων ανεμογεννητριών σε περιοχές που θα έπρεπε να προστατευτούν, δείχνει πόσο υποκριτική είναι η επίκληση της προστασίας του περιβάλλοντος για να δικαιολογήσει το κλείσιμο των λιγνιτικών μονάδων. Οι εργαζόμενοι και τα φτωχά κοινωνικά στρώματα δεν έχουν να κερδίσουν τίποτα από αυτά τα έργα, που μετά την ολοκλήρωσή τους δεν αφήνουν ούτε μια θέση εργασίας στην περιοχή. Απεναντίας, εκτός από τις παραπάνω άμεσες και σοβαρές επιπτώσεις, μετά την λήξη της λειτουργίας τους θα γεμίσουν τα βουνά με παλιοσίδερα. Επίσης ήδη έχουμε επιβαρυνθεί με το τέλος ΑΠΕ για την χρηματοδότηση των έργων, χωρίς να υπάρχει κανένα κέρδος από την παραγόμενη ηλεκτρική ενέργεια για το λαό.

Τα σχέδια για τη συνολική εγκατάσταση τεράστιων συγκροτημάτων ανεμογεννητριών προμηνύουν τεράστιες καταστροφές του φυσικού περιβάλλοντος, ενώ η μαζική αλλαγή χρήσεων γης και η αλλοίωση της ιστορικής και οικολογικής φυσιογνωμίας της περιοχής θα έχουν σοβαρές οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις στους αγρότες, τους κτηνοτρόφους, τους μελισσοκόμους αλλά και στον τουρισμό της περιοχής. Διεκδικούμε Να σταματήσει η καταστροφή των περιοχών του Μαινάλου και του Λύκαιου όρους. Καμία άδεια για ΑΠΕ στην περιοχή.

Η κυβέρνηση να πάρει πίσω όλους τους αντιπεριβαλλοντικούς νόμους που δίνουν γη και ύδωρ στους επιχειρηματικούς ομίλους για την εγκατάσταση αιολικών και φωτοβολταϊκών πάρκων. Την κατάργηση των «πράσινων» τελών ΑΠΕ και άμεση μείωση των τιμολογίων ηλεκτρικού ρεύματος κατά 30% για κάθε οικογένεια με χαμηλό εισόδημα. Όχι στην ιδιωτικοποίηση της Ενέργειας και στο κλείσιμο λιγνιτικών μονάδων. Καμία διακοπή ρεύματος σε σπίτι ευάλωτης κοινωνικής ομάδας. Μείωση στην τιμή του αγροτικού ρεύματος και πετρελαίου για να μπορέσει ο αγρότης να παραμείνει στο χωράφι του. Μακροχρόνιος ενεργειακός σχεδιασμός για την ενέργεια με δημόσιο και κοινωνικό προσανατολισμό, που να υπηρετεί τις κοινωνικές ανάγκες και όχι την κερδοφορία των επιχειρηματικών κρατικοδίαιτων ομίλων.

Καλούμε όλα τα πρωτοβάθμια σωματεία του νομού Αρκαδίας να συζητήσουν το θέμα και να πάρουν ανάλογες αποφάσεις.

Του Abrahm Lustgarten. Εξαφάνιση των μεγάλων θηλαστικών, ιοί των τρωκτικών, αποψίλωση-βίαιη αλλαγή χρήσης της γης, υπερθέρμανση και επανεμφάνιση αρχαίων, παγωμένων μέχρι πρότινος, ιών. Ένα νέο αναδυόμενο νόσημα εμφανίζεται 5 φορές τον χρόνο ενώ ο ιός της γρίπης απειλεί να επανέλθει σφοδρότερος. Και μέσα σε όλα, μία αναχαίτιση επιστημονικής έρευνας του ’18 στην Κίνα που προειδοποιούσε για την πανδημία. Δεν είναι ταινία, είναι η Γη μας το 2020:

Οι ολέθριες απώλειες της βιοποικιλότητας, η ανεύθυνη καταστροφή του φυσικού περιβάλλοντος και οι αυξανόμενες θερμοκρασίες επέτρεψαν στον ιό να εξαπλωθεί παντού. Το να αγνοήσουμε τη σύνδεση μεταξύ κλιματικής αλλαγής και πανδημίας θα ήταν μία «επικίνδυνη ψευδαίσθηση».

Οι επιστήμονες που μελετούν το πώς εμφανίζονται οι μεταδιδόμενες ασθένειες σε ένα ευμετάβλητο περιβάλλον ήξεραν ότι θα ερχόταν αυτή η στιγμή. Η κλιματική αλλαγή κάνει το ξέσπασμα ασθενειών περισσότερο συνηθισμένο και περισσότερο επικίνδυνο. Τις τελευταίες δεκαετίες, ο αριθμός των αναδυόμενων μεταδιδόμενων νοσημάτων —ειδικά των κορονοϊών και άλλων νοσημάτων του αναπνευστικού, που πιθανότατα προέρχονται από νυχτερίδες και πτηνά— έχει εκτιναχθεί. Ένα νέο αναδυόμενο νόσημα εμφανίζεται πέντε φορές τον χρόνο. Μία έρευνα εκτιμά ότι υπάρχουν πάνω από 3,200 είδη κορονοϊού στις νυχτερίδες, έτοιμα να μολύνουν τον άνθρωπο με την πρώτη ευκαιρία.

Οι ασθένειες βρίσκονταν πάντα εκεί, θαμμένες βαθιά σε άγρια και απομακρυσμένα μέρη, μακριά από ανθρώπους. Αλλά, μέχρι τώρα, τα συστήματα φυσικής άμυνας του πλανήτη ήταν καλύτερα στη μάχη κατά των ιών.

Σήμερα, με την αύξηση της παγκόσμιας θερμοκρασίας καταρρέουν αυτά τα αμυντικά συστήματα, προκαλώντας ολέθριες απώλειες στη βιοποικιλότητα. Και όταν συνδυάζεται με ριψοκίνδυνη αποψίλωση και επιθετική μετατροπή του φυσικού τοπίου για χάρη της οικονομικής ανάπτυξης, μετατοπίζει τις φάρμες και τους ανθρώπους κοντύτερα στην άγρια φύση και ανοίγει τις πύλες για την εξάπλωση ασθενειών.

Ο Άαρον Μπέρνστιν, προσωρινός διευθυντής του κέντρου C–Change για το Κλίμα, την Υγεία, και το Παγκόσμιο Περιβάλλον στη σχολή δημόσιας υγείας T.H. Chan του πανεπιστημίου του Χάρβαρντ, δήλωσε πώς όταν αγνοούμε πώς η κλιματική αλλαγή και η ταχεία χωροταξική ανάπτυξη μειώνουν τις περιοχές [ζωής] των ζώων που κουβαλούν αυτές τις ασθένειες, είναι σαν να παίζουμε ρωσική ρουλέτα: «Η φύση προσπαθεί να μας πει κάτι».

Οι επιστήμονες δεν έχουν δηλώσει ότι η κλιματική αλλαγή έπαιξε άμεσο ρόλο στην εμφάνιση του COVID-19. Παρ’ όλο που πιστεύεται ότι ο ιός προέρχεται από ένα είδος τρανορινόλοφης νυχτερίδας [horseshoe bat], της οποίας το γένος ζει στα δάση του πλανήτη εδώ και 40 εκατομμύρια χρόνια και ακμάζει στις απόμακρες ζούγκλες της νότιας Κίνας, ακόμη κι αυτή η σύνδεση παραμένει αβέβαιη. Παρ’ όλα αυτά, ερευνητές μελετούν τους κορονοϊούς της νότιας Κίνας εδώ και χρόνια και έχουν προειδοποιήσει ότι η ταχεία κλιματική και περιβαλλοντική αλλαγή στην περιοχή ­­—σε σχέση και με την απώλεια της βιοποικιλότητας και με την καταπάτηση της άγριας φύσης από τον πολιτισμό— επρόκειτο να βοηθήσει τους νέους ιούς να μεταπηδήσουν από τα ζώα στον άνθρωπο.

Τρεις είναι οι τρόποι με τους οποίους το κλίμα επιδρά στα μεταδοτικά νοσήματα. Περίπου το 60% των νέων παθογόνων ιών προέρχονται από ζώα, συμπεριλαμβανομένων και αυτών [των ζώων] που πιέζονται από τη μείωση της βιοποικιλότητας, και περίπου το ένα τρίτο μπορεί να αποδοθεί άμεσα στις αλλαγές που προκλήθηκαν από ανθρώπινη δραστηριότητα: αποψίλωση, γεωργία, ανάπτυξη ή εξόρυξη πόρων σε περιβάλλοντα που προηγουμένως ήταν παρθένα. Τα λοιμώδη νοσήματα —όπως αυτά που φορείς τους είναι κουνούπια και ψύλλοι, και μεταφέρονται στο αίμα των ασθενών— έχουν επίσης αυξηθεί, καθώς ο θερμότερος καιρός και oι απρόβλεπτες βροχοπτώσεις καθιστούν περισσότερες περιοχές του πλανήτη ευάλωτες σε μολύνσεις. Η κλιματική αλλαγή επαναφέρει ακόμα και πανάρχαιους ιούς στη ζωή, ξεπαγώνοντας μολύνσεις όπως ο ιός του άνθρακα που βρέθηκε σε έναν παγωμένο τάρανδο το 2016 [1], οι οποίοι μπορούν να εξαπλωθούν από τον Αρκτικό Κύκλο και να μας στοιχειώσουν.

Η πανδημία του COVID-19, επομένως, ακόμη και ενόσω ξεδιπλώνεται μπροστά μας ως μία επείγουσα κρίση, μας προσφέρει ένα σημαντικότερο μάθημα. Δείχνει, σε πραγματικό χρόνο, την τεράστια και αδιαμφισβήτητη δύναμη που έχει η φύση πάνω στον σύγχρονο πολιτισμό και την πολιτική του. Αυτό και μόνο μπορεί να κάνει την πανδημία να αποτελέσει έναν πρόλογο ευρύτερων και καταστροφικότερων αλλαγών. Κάνει, όμως, ξεκάθαρο και το ότι η κλιματική πολιτική σήμερα είναι αδιαχώριστη από τις προσπάθειες να αποφευχθεί μία νέα πανδημία. Όπως το έθεσε ο Μπέρνστιν, η ιδέα ότι το κλίμα, η υγεία και η περιβαλλοντική πολιτική μπορεί να μην συνδέονται είναι μία «επικίνδυνη ψευδαίσθηση».

Η υπερθέρμανση αποτελεί μία από τις κινητήριες δυνάμεις της μεγαλύτερης –και ταχύτερης– απώλειας της βιοποικιλότητας στην ιστορία του πλανήτη∙ τα διαρκώς μεταβαλλόμενα κλιματικά μοτίβα αναγκάζουν τα ζωικά είδη να αλλάζουν περιβάλλοντα, τα ωθούν σε νέες περιοχές ή απειλούν τις προμήθειες φαγητού και νερού στις οποίες βασίζονται για επιβίωση. Η βιοποικιλότητα αποτελεί στοιχείο κριτικής σημασίας, καθώς η φυσική ποικιλία χλωρίδας και πανίδας παρέχει σε κάθε είδος μεγαλύτερη αντοχή απέναντι σε απειλές. Ως μέρος του οικοσυστήματος, προσφέρει ένα προσεκτικά εναρμονισμένο δίχτυ προστασίας σε κάθε κομμάτι του συστήματος αυτού. Όσο η βιοποικιλότητα εξαφανίζεται, τόσο διαταράσσεται αυτή η ισορροπία, και τα εναπομένοντα είδη γίνονται και περισσότερο ευάλωτα στην ανθρώπινη επιρροή και –σύμφωνα με μία έρευνα ορόσημο του 2010 του επιστημονικό περιοδικό Nature– περισσότερο πιθανά να μεταφέρουν επικίνδυνα παθογόνα.

Οι απώλειες αυτές εντείνονται από την ανελέητη πίεση που ασκεί η κοινωνία στα δάση και τις άγριες περιοχές του πλανήτη, στο κυνήγι της για ξυλεία, καλλιεργήσιμη γη και άλλους φυσικούς πόρους. Οι επιδημιολόγοι που μελετούν τις μολυσματικές ασθένειες στη Νότια Ασία έχουν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι ακόμα και φαινομενικά διαχειρίσιμες και σταδιακές αλλαγές –όπως η κατασκευή μίας κτηνοτροφικής μονάδας δίπλα σε ένα υπό κίνδυνο φυσικό δάσος– μπορεί να έχουν υπερμεγέθεις συνέπειες.

Σύμφωνα με το ινστιτούτο World Resources, μόνο το 15% των δασικών περιοχών του πλανήτη έχουν απομείνει ανέγγιχτες. Οι υπόλοιπες έχουν αποψιλωθεί, καταστραφεί ή σπαστεί σε κομμάτια, σε σημείο που τα οικοσυστήματα που βασίζονται σε αυτές να έχουν πλέον διαταραχθεί. Όσο τα δάση πεθαίνουν, και μαζί τους και τα φυσικά βοσκοτόπια και οι υγρότοποι, τόσο η βιοποικιλότητα μειώνεται δραματικά. Τα Ηνωμένα Έθνη προειδοποιούν ότι ο αριθμός των ειδών στον πλανήτη έχει ήδη μειωθεί κατά 20% και πως πάνω από ένα εκατομμύριο είδη ζώων και φυτών βρίσκονται αντιμέτωπα με εξαφάνιση.

Η απώλεια ειδών, σε κάποιες περιπτώσεις, έχει μεταφραστεί άμεσα στην αύξηση των μολυσματικών ασθενειών.

Οι Αμερικανοί έχουν ήδη βιώσει τις επιπτώσεις του φαινομένου, καθώς η βιοποικιλότητα των αποδημητικών πτηνών φθίνει όλο και περισσότερο και, ταυτόχρονα, έχει αυξηθεί ο κίνδυνος της εγκεφαλίτιδας που προκαλείται από τον ιό του Δυτικού Νείλου. Απ’ ό,τι φαίνεται, τα πτηνά-ξενιστές της ασθένειας είναι επίσης και εκείνα που καταφέρνουν να επιβιώνουν ανάμεσα στον απειλούμενό τους πληθυσμό. Αυτοί οι επιζώντες έχουν μεγαλύτερο δείκτη μετάδοσης σε κουνούπια και στον άνθρωπο.

Στο ίδιο μήκος κύματος, μία μελέτη που δημοσιεύτηκε [τον Απρίλη του 2020] στο επιστημονικό περιοδικό Proceedings of the Royal Society B παραθέτει ότι, όσο τα μεγαλύτερα θηλαστικά υποφέρουν στα χέρια των κυνηγών, των υλοτόμων ή λόγω των μεταβαλλόμενων κλιματικών μοτίβων, τόσο περισσότερο ευδοκιμούν τα μικρότερα είδη: νυχτερίδες, αρουραίοι και άλλα είδη τρωκτικών, είτε επειδή είναι περισσότερο ανθεκτικά στις επιδεινωμένες περιβαλλοντικές συνθήκες είτε επειδή είναι περισσότερο ικανά να προσαρμοστούν στη ζωή με τον άνθρωπο. Αυτά τα μικρά πλάσματα, που βρίσκουν τροφή στους κάδους σκουπιδιών ή φτιάχνουν φωλιές στις μαρκίζες των κτιρίων, είναι αυτά τα οποία αποδεικνύονται τα περισσότερο προσαρμόσιμα στην ανθρώπινη παρέμβαση και τα οποία τυχαίνει να μεταδίδουν λοιμώδη νοσήματα. Οι ερευνητές ανακάλυψαν ότι, μόνο τα τρωκτικά, είναι υπεύθυνα για περισσότερο από το 60% όλων των ασθενειών που μεταδίδονται από τα ζώα στον άνθρωπο.

Είναι δεδομένο ότι οι υψηλότερες θερμοκρασίες, η αύξηση των βροχοπτώσεων −φαινόμενα που συνδέονται με την κλιματική αλλαγή– και η απώλεια των θηρευτών του ζωικού βασιλείου θα έχουν ως αποτέλεσμα την επιδείνωση του προβλήματος των τρωκτικών, με καταστροφικές συνέπειες. Το 1999, για παράδειγμα, ορισμένες περιοχές στον Παναμά δέχτηκαν βροχόπτωση τρεις φορές μεγαλύτερη απ’ ό,τι συνήθως. Οι ερευνητές ανακάλυψαν ότι ο πληθυσμός των αρουραίων τριπλασιάστηκε. Το ίδιο συνέβη και με τους ιούς που κουβαλούσαν, μαζί με τις πιθανότητές τους να μεταδοθούν στους ανθρώπους. Την ίδια χρονιά, μια θανατηφόρα πνευμονική νόσος, η οποία μεταδιδόταν μέσω του σάλιου, των κοπράνων και των ούρων των αρουραίων και των ποντικιών, που ονομάστηκε πνευμονικό σύνδρομο από τον ιό hanta, εμφανίστηκε στον Παναμά για πρώτη φορά, σύμφωνα με μία αναφορά στο επιστημονικό περιοδικό Emerging Infectious Diseases.

Συνέπειες για ένα είδος [ζώου] επιφέρουν τόσο οι καιρικές αλλαγές, όσο και η μεταβολή περιοχών σε φάρμες και πόλεις. Για την ακρίβεια, οι ερευνητές αποδίδουν το 30% των αναδυόμενων νοσημάτων σε αυτό το οποίο αποκαλούν «αλλαγή χρήσης της γης». Περισσότερο από το ένα τρίτο των εκτάσεων του πλανήτη και τρία τέταρτα όλου του πόσιμου νερού διατίθενται ήδη για την αγροκτηνοτροφική παραγωγή και αυτές είναι οι περιοχές στις οποίες οι μεταδοτικές ασθένειες εξαπλώνονται με τη μεγαλύτερη συχνότητα.

Ένα παράδειγμα είναι το ξέσπασμα του ιού Νίπα το 1999 στη Μαλαισία∙ το πραγματικό γεγονός στο οποίο βασίστηκε η ταινία “Contagion”. Η ταχεία αποψίλωση των δασών στη χώρα για να χρησιμοποιηθούν εκτάσεις με σκοπό την καλλιέργεια φοινικόδεντρων, οδήγησε τις φρουτοφάγες νυχτερίδες στις παρυφές των αγροτικών περιοχών (διαφορετικοί ερευνητές υπέδειξαν και το ότι η κλιματική αλλαγή άλλαξε την πηγή τροφής των νυχτερίδων). Τα θηλαστικά κούρνιασαν δίπλα με σε μια κτηνοτροφική μονάδα χοίρων. Όπως έτρωγαν τα φρούτα πάνω στα κλαδιά, τους έπεφταν κομμάτια μέσα στα χοιροστάσια, μαζί με τα ούρα τους, και πιστεύεται ότι καταναλώθηκαν από τουλάχιστον ένα γουρούνι. Όταν το ζώο σφαγιάστηκε και πωλήθηκε στην αγορά, εικάζεται ότι ο ιός μεταδόθηκε από τον άνδρα που χειρίστηκε το κρέας. Περισσότεροι από 100 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους.

Το Αμερικανικό Κέντρο για την Πρόληψη και Έλεγχο των ασθενειών (CDC) έχει δηλώσει πως τα τρία τέταρτα όλων των νέων ιών προέρχονται από τα ζώα. Ακόμα και το ξέσπασμα του ιού Έμπολα το 2014 στη Δυτική Αφρική πιστεύεται ότι ξεκίνησε όταν ένα αγόρι έσκαψε μέσα σε έναν κορμό δέντρου, μέσα στον οποίο έτυχε να κουρνιάζουν νυχτερίδες που κουβαλούσαν τον ιό.

Όπως αναφέρει και η Κριστίν Τζόνσον, αναπληρώτρια διευθύντρια του ινστιτούτου One Health, ενός διεπιστημονικού επιδημιολογικού προγράμματος στο Πανεπιστήμιο Ντέιβις της Καλιφόρνια, οι υπεύθυνοι για τη χάραξη της παγκόσμιας πολιτικής για την υγεία έχουν την υποχρέωση να κατανοήσουν πώς οι αλλαγές του κλίματος, του περιβάλλοντος και της χρήσης της γης οδηγούν στην ασθένεια. Σχεδόν κάθε σημαντική επιδημία, για την οποία γνωρίζουμε τις τελευταίες δεκαετίες –SARS, COVID-19, Έμπολα και Νίπα– προήλθε από άγρια ζώα που υπέμεναν ακραίες κλιματικές και περιβαλλοντικές αλλαγές και, ακόμα και τώρα, «δεν τους δίνουμε ιδιαίτερη σημασία», είπε. «Αυτό μας βάζει σε μία επικίνδυνη θέση».

Όταν οι νέες ασθένειες ξεχύνονται στο περιβάλλον, οι εναλλασσόμενες θερμοκρασίες και η βροχόπτωση αλλάζουν και το πώς οι ασθένειες αυτές εξαπλώνονται –και όχι προς το καλύτερο. Το ολοένα και θερμότερο κλίμα αυξάνει και το εύρος της περιοχής μέσα στο οποίο η ασθένεια μπορεί να βρει ξενιστές, ειδικά των ιών που μεταδίδονται από «φορείς»: κουνούπια και ψύλλοι που μεταφέρουν ένα παθογόνο από τον πρωταρχικό ξενιστή του σε ένα καινούριο θύμα.

Μία έρευνα στο επιστημονικό περιοδικό Nature, το 2008, βρήκε ότι περίπου το ένα τρίτο των αναδυόμενων λοιμώξεων, κατά την προηγούμενη δεκαετία, οφείλονταν σε τέτοιου είδους λοιμώδη νοσήματα και ότι οι αυξήσεις ήταν συνδεδεμένες με ασυνήθιστες αλλαγές του κλίματος. Ειδικά σε περιπτώσεις όπου έντομα –όπως κουνούπια-ξενιστές– αναζητούν θερμότερα κλίματα, η έρευνα αναφέρει ότι «η κλιματική αλλαγή ίσως είναι η κινητήριος δύναμη πίσω από τις αναδυόμενες ασθένειες».

Ψύλλοι και κουνούπια ευημερούν, πλέον, σε μέρη όπου δεν είχαν εξορμήσει ποτέ ξανά. Μετακινούμενα βορειότερα, τα τροπικά είδη εντόμων φέρνουν μαζί τους επικίνδυνα παθογόνα. Ο Ζίκα ή ο ιός Τσικουνγκούνια –που διαδίδεται μέσω των κουνουπιών και το κύριο σύμπτωμά του είναι ο έντονος πόνος στις αρθρώσεις– κάποτε ήταν άγνωστοι στις Ηνωμένες Πολιτείες αλλά και οι δύο μεταδόθηκαν σε τοπικό επίπεδο, χωρίς να έχουν μεταφερθεί εκεί από ταξιδιώτες, στο νότιο Τέξας και τη Φλόριντα τα τελευταία χρόνια.

Σύντομα, θα είναι σε θέση να εξαπλωθούν ακόμη βορειότερα. Σύμφωνα με έρευνα του 2019 στο ερευνητικό περιοδικό PLOS Neglected Tropical Diseases, τα κουνούπια, που είναι ενδιάμεσοι ξενιστές ασθενειών, θα έχουν τη δυνατότητα, μέχρι το 2050, να μολύνουν περισσότερα από 500 εκατομμύρια ανθρώπων από όσο μπορούν τώρα, συμπεριλαμβανομένων και περισσότερων από 55 εκατομμυρίων Αμερικανών. Το 2013 η ασθένεια του Δάγκειου πυρετού, που προσβάλλει σχεδόν 400 εκατομμύρια άτομα τον χρόνο, αλλά έχει συνδεθεί με τις φτωχότερες περιοχές της Αφρικής, μεταδόθηκε σε τοπικό επίπεδο στη Νέα Υόρκη για πρώτη φορά. «Οι μακροχρόνιες επιπτώσεις του Δάγκειου πυρετού ίσως είναι πολύ χειρότερες από αυτές του COVID», είπε ο Σκοτ Γουίβερ, ο διευθυντής του Ινστιτούτου Ανθρωπίνων Λοιμώξεων και Ανοσίας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου του Τέξας στο Γκάλβεστον. «Είναι μία ασθένεια των φτωχότερων χωρών και γι’ αυτό δεν λαμβάνει την προσοχή που της αξίζει».

Η αλυσίδα των γεγονότων που εντέλει οδηγεί σε μία πανδημία μπορεί να είναι μακριά και δυσδιάκριτη, καθώς οδηγείται από αλλαγές στα οικοσυστήματα. Η έξαρση του ιού του Δυτικού Νείλου το 1999 στις ΗΠΑ, για παράδειγμα, συνέβη αφότου ξηρασίες που οφείλονταν στην κλιματική αλλαγή μείωσαν την υδάτινη ροή ποταμών, δημιουργώντας λιμνάζοντα νερά στα οποία τα κουνούπια αναπαράγονταν ανενόχλητα. Η έλλειψη νερού είχε επίσης ως αποτέλεσμα τον θάνατο των θηρευτών τους –οι λιβελούλες και οι βάτραχοι, που βασίζονταν σε μεγαλύτερα σώματα υδάτων για την επιβίωσή τους, χάθηκαν.

Οι κορονοϊοί, όπως ο COVID-19, συνήθως δεν μεταφέρονται από έντονα καθώς δεν αφήνουν αρκετά κύτταρα-ξενιστές στο αίμα. Ένας στους πέντε ιούς, όμως, που μεταδίδεται από τα ζώα στον άνθρωπο μεταδίδεται μέσω εντόμων, όπως είπε ο Τζόνσον, από το Πανεπιστήμιο του Ντέιβις, το οποίο σημαίνει ότι είναι θέμα χρόνου άλλα τροπικά μεταδιδόμενα παθογόνα να μεταφερθούν από τους τροπικούς στις ΗΠΑ, τον Καναδά ή την Ευρώπη εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής. «Το θερμότερο κλίμα θα προκαλέσει μεγαλύτερα προβλήματα τέτοιας φύσεως», είπε ο Τζόνσον, «και πιστεύω ότι κάποιες από αυτές τις περιοχές δεν είναι έτοιμες να τα αντιμετωπίσουν».

Η κλιματική αλλαγή δεν επηρεάζει μόνο το πώς οι ασθένειες μετακινούνται ανά την υφήλιο, αλλά θα επηρεάσει και το πόσο εύκολα αρρωσταίνουμε. Σύμφωνα με μία έρευνα του 2013 στο επιστημονικό περιοδικό PLOS Currents Influenza, οι θερμοί χειμώνες αποτέλεσαν δείκτες πρόβλεψης για τις επόμενες σοβαρές περιόδους γρίπης τις αντίστοιχες χρονιές. Η προσωρινή ανάπαυλα τον πρώτο χρόνο, όπως αποδείχθηκε, χαμήλωσε τις φυσικές αντιστάσεις των ανθρώπων και μείωσε την «ανοσία της αγέλης», δημιουργώντας τις κατάλληλες συνθήκες για τον ιό της γρίπης να επανέλθει σφοδρότερος.

Ακόμα και απότομες εναλλαγές από το ζεστό στο κρύο ή ξαφνικές καταιγίδες –ακριβώς όπως τα καιρικά μοτίβα που παρατηρούμε ήδη και οφείλονται στην κλιματική αλλαγή– αυξάνουν τις πιθανότητες ασθένειας στους ανθρώπους. Μία έρευνα στο επιστημονικό περιοδικό Environmental Research Letters έκανε τη σύνδεση μεταξύ της καταστροφικής χρονιάς 2017-’18 για τη γρίπη, κατά την οποία καταγράφηκαν 79.000 θάνατοι, και των απρόβλεπτων εναλλαγών θερμοκρασίας και ακραίων καιρικών φαινομένων τον χειμώνα, την ίδια περίοδο κατά την οποία ένα κύμα από πλημμύρες και τυφώνες καταρράκωσε μεγάλο μέρος των ΗΠΑ. Εάν η κλιματική κρίση συνεχίσει να εξελίσσεται ανεμπόδιστα, έγραψαν οι συγγραφείς της έρευνας, τα νοσήματα του αναπνευστικού, όπως η γρίπη, θα αυξηθούν απότομα. Οι πιθανότητες μίας επιδημίας γρίπης στις μεγαλύτερες πόλεις της Αμερικής θα αυξηθεί κατά περίπου 50% αυτόν τον αιώνα, όπως και οι θάνατοι που σχετίζονται με επιπλοκές της της γρίπης.

«Αυτή τη στιγμή βασίζουμε σε ένα πολύ επικίνδυνο μονοπάτι», είπε ο Γουίβερ, από το Πανεπιστήμιο του Τέξας. «Οι αργές κινήσεις που έχουν γίνει για να ανασχεθεί η κλιματική αλλαγή έχουν καταστήσει αναπόφευκτη τη δραματική θέρμανση του πλανήτη και τις περιβαλλοντικές αλλαγές σε μεγάλη κλίματα και πιστεύω, επίσης, ότι μαζί με αυτές τις επιπτώσεις θα έρθει και η αύξηση των λοιμωδών νοσημάτων».

Δώδεκα μήνες πριν διαγνωσθεί το πρώτο κρούσμα του COVID-19, μία ομάδα επιδημιολόγων που συνεργαζόταν με την Υπηρεσία των ΗΠΑ για τη Διεθνή Ανάπτυξη στο πρόγραμμα PREDICT, ή αλλιώς Pandemic Influenza and other Emerging Threats, βρισκόταν στα βάθη της ζούγκλας της επαρχίας Γιουνάν, στη νότια Κίνα, κυνηγώντας αυτό που πίστευαν ότι είναι μία από τις μεγαλύτερες απειλές στον σύγχρονο πολιτισμό: μία πηγή αναδυόμενων ιών. Κατά τη διάρκεια δεκαετούς έρευνας στην περιοχή, οι επιστήμονες είχαν παρατηρήσει ένα μοτίβο ασυνήθιστων ασθενειών που έπλητταν χωρικούς που ζούσαν σε απομακρυσμένα μέρη και χρησιμοποιούσαν γκουάνο, τα συσσωρευμένα περιττώματα νυχτερίδων ή πτηνών, ως λίπασμα και κάποιες φορές και ως φάρμακο. Οι ερευνητές εντόπισαν έναν μεγάλο αριθμό αγνώστων, αναδυόμενων ιών σε σπηλιές που κατοικούνταν από τρανορινόλοφες νυχτερίδες. Κάθε μία από αυτές θα μπορούσε να προκαλέσει μία πανδημία και να προκαλέσει ένα εκατομμύριο θανάτους. Το μόνο που έχει συγκρατήσει τους ιούς από το να ξεφύγουν από αυτές τις απομακρυσμένες περιοχές και να μεταπηδήσουν στον γενικό πληθυσμό ήταν η τύχη∙ και μόνο η τύχη.

Η τύχη σύντομα δεν θα είναι πια με το μέρος μας, καθώς η Γιουνάν είναι σε διαδικασία ριζικών αλλαγών. Μικρές, γραφικές φάρμες, που καλλιεργούνται μόνο ως μέσο επιβίωσης, επισκιάζονται από, ταχύτατα κατασκευασμένες, ψηλές πολυκατοικίες και από τα δίκτυα τρένων υψηλής ταχύτητας, καθώς η επαρχία αναπτύχθηκε με ιλιγγιώδη ταχύτητα που τροφοδοτήθηκε από δεκαετίες κινεζικής οικονομικής ανάπτυξης. Οι πόλεις εξαπλώθηκαν με ταχύτατο ρυθμό, παίρνοντας τη θέση δασικών εκτάσεων. Περισσότεροι άνθρωποι μετακόμισαν σε επαρχιακές περιοχές και το εμπόριο άγριων ζώων, κοινός τόπος σε απομακρυσμένα μέρη, γνώρισε άνθηση. Με κάθε νέο κάτοικο και κάθε πεσμένο δέντρο μειωνόταν και το φυσικό περιβάλλον των νυχτερίδων, βάζοντας τους ιούς που αυτές κουβαλούσαν σε τροχιά σύγκρουσης με την ανθρωπότητα. Προς τα τέλη του 2018, οι επιδημιολόγοι ετοιμάζονταν για αυτό που ονομάζουν “spillover” [φαινόμενο της μετάδοσης από το ένα ζωικό είδος στο άλλο] ή για την ενδεχόμενη αποτυχία να περιορίσουν τον ιό σε τοπικό επίπεδο όσο μεταδίδεται από τις νυχτερίδες και τα χωριά της Γιουνάν στον υπόλοιπο κόσμο.

Στα τέλη του 2018, η κυβέρνηση Τραμπ σταμάτησε απότομα την παραπάνω έρευνα, ως μέρος μιας γενικευμένης προσπάθειας να διακόψει αμερικανικά προγράμματα στην Κίνα. Μαζί με την έρευνα, σταμάτησε και τις προσπάθειες να αναχαιτηθεί και μία πιθανή μετάδοση ενός νέου κορονοϊού. «Λάβαμε μία διαταγή παύσης και αναστολής», είπε ο Ντένις Κάρολ, που έχει ιδρύσει το πρόγραμμα PREDICT και έχει παίξει καθοριστικό ρόλο παγκοσμίως στην αντιμετώπιση των κινδύνων από τα αναδυόμενα νοσήματα.

Μέχρι το τέλος του 2019, η Υπηρεσία των ΗΠΑ για τη Διεθνή Ανάπτυξη είχε σταματήσει να χρηματοδοτεί το πρόγραμμα σε όλο τον κόσμο. Η Υπηρεσία δεν απάντησε σε μία εκτενή λίστα ερωτημάτων του ProPublica.

Πρόκειται για μία τεράστια απώλεια. Οι ερευνητές πίστευαν ότι στα πρόθυρα σημαντικών ανακαλύψεων, προσπαθώντας να αποκωδικοποιήσουν τα γονίδια των κορονοϊών που είχαν εξάγει από τις τρανορινόλοφες νυχτερίδες όσο πιο γρήγορα γίνεται και να ξεκινήσουν να φτιάχνουν εμβόλια. Ζητούσαν για χρόνια από τους αρμόδιους πολιτικούς να λάβουν πλήρως υπόψη τους τα ευρήματά τους για το πώς η χωροταξική ανάπτυξη και οι αλλαγές στο κλίμα ωθούσαν στην εξάπλωση ασθενειών, και πίστευαν ότι η έρευνά τους κυριολεκτικά θα μπορούσε να δώσει σε κυβερνήσεις έναν χάρτη για τα πιθανά επίκεντρα μιας επόμενης πανδημίας. Ήλπιζαν, επίσης, ότι το γενετικό υλικό που είχαν συγκεντρώσει θα οδηγούσε σε παραγωγή εμβολίου, όχι μόνο για μία θανατηφόρα παραλλαγή του COVID, αλλά ίσως να ήταν ικανό να αντιμετωπίσει μία ολόκληρη οικογένεια ιών – σαν μία αντιπυραυλική ασπίδα για τη βιόσφαιρα (για την ακρίβεια, η δουλειά που είχαν πραγματοποιήσει πάνω στο γονιδίωμα των ιών χρησιμοποιήθηκε για να ελέγξουν την αποτελεσματικότητα του ρεμντέσιβιρ, ενός πειραματικού φαρμάκου που αρχικές έρευνες έδειξαν ότι βοηθούσε ασθενείς με COVID-19).

Ο Κάρολ δήλωσε ότι το να γνωρίζουμε το γονιδίωμα των ιών μάς δίνει τη δυνατότητα να «μεταμορφώσουμε ριζικά τον τρόπο σκέψης μας σχετικά με μελλοντικές βιοϊατρικές παρεμβάσεις πριν την εμφάνιση ενός ιού». Ο στόχος του δεν ήταν μόνο να είναι έτοιμος να αντιδράσει σε μια πανδημία, αλλά να αλλάξει τον ίδιο τον ορισμό της ετοιμότητας.

Όμως, οι προσπάθειες του προγράμματος PREDICT στην Κίνα δεν προσέφεραν μόνο μία πιθανότητα να αποτραπεί η τωρινή πανδημία του COVID-19∙ αποτέλεσαν και μια ευκαιρία για να μελετηθεί πώς η κλιματική αλλαγή και η χωροταξική ανάπτυξη είναι οι κινητήριες δυνάμεις πίσω από τη διάδοση λοιμωδών νοσημάτων.

Δυστυχώς, η έρευνα δεν κέρδισε έδαφος στην επίσημη πολιτεία. Το προσωπικό και οι σύμβουλοι του PREDICT είχαν ασκήσει πιέσεις στην κυβέρνηση των ΗΠΑ ώστε να λάβουν υπόψιν τους πώς οι περιβαλλοντικές και κλιματολογικές επιστήμες μπορούν να είναι κομμάτι της υγειονομικής πολιτικής και, έτσι, να είναι δυνατή η αποτροπή της μετάδοσης ασθενειών. Η κλιματική αλλαγή ήταν κομμάτι των παρουσιάσεων που το προσωπικό του προγράμματος παρουσίασε στο Κογκρέσο, σύμφωνα με τον Τζόνσον, του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνια Ντέιβις. Ο Τζόνσον είναι πλέον ο διευθυντής του PREDICT, το οποίο έλαβε παράταση προσωρινής χρηματοδότησης την περασμένη άνοιξη. Επίσης, μέχρι το 2016, η ηγεσία της ερευνητικής ομάδας Eco-Health Alliance στη Νέα Υόρκη –που εργάζονταν κάτω από την ομπρέλα του προγράμματος στη Γιουνάν– είχαν προσκληθεί αρκετές φορές στον Λευκό Οίκο σε συμβουλευτικό ρόλο σχετικά με τις παγκόσμιες υγειονομικές πολιτικές.

Η ομάδα δεν έχει επιστρέψει στο Λευκό Οίκο από τότε που εξελέγη ο Ντόναλντ Τραμπ. «Δεν μας ακούει κανείς», είπε ο Πίτερ Ντάζακ, ο πρόεδρος της EcoHealth Alliance. Κανένας εκπρόσωπος του προέδρου δεν δέχτηκε να μας κάνει κάποιο σχετικό σχόλιο.

Μαζί με την αποκατάσταση της χρηματοδότησης για να συνεχίσει το έργο του, ο Ντάζακ ζητά μόνο ένα: να καταλάβουν οι πολίτες και η ηγεσία ότι η αύξηση των ασθενειών, όπως και η κλιματική κρίση, είναι ανθρωπογενές φαινόμενο. Στα δάση της Κίνας μπόρεσε να δει πέρα από την αποψίλωση και αναρωτήθηκε γιατί τα δάση κόβονται και ποιος είναι αυτός που θα πληρώσει το κόστος αυτών των πράξεων. Τα μέταλλα για την κατασκευή του iPhone και το φοινικέλαιο για την παραγωγή τυποποιημένων προϊόντων είναι δύο μόνο από τις πρώτες ύλες που έρχονται κατευθείαν από πιθανά επίκεντρα πανδημίας στη Νότια Ασία και την Αφρική.

«Εθελοτυφλούμε μπροστά στο γεγονός ότι είναι η δικιά μας συμπεριφορά που προκαλεί αυτές τις αλλαγές», είπε. «Αγοράζουμε φτηνά προϊόντα από τη Walmart αλλά θα το πληρώσουμε ακριβότερα στο μέλλον, με την αύξηση των πανδημιών. Θα έπρεπε να συμβαίνει το ανάποδο».

[1] [ΣτΕ] Οι πάγοι που λιώνουν μπορεί να απελευθερώσουν αρχαίους ιούς

Μετάφραση: Κατερίνα Δασκαλοπούλου

Πηγή:aftoleksi.gr

Δημοσιεύουμε κοινό κείμενο που υπογράφουν 64 οικολογικές-περιβαλλοντικές οργανώσεις σε Ελλάδα-Τουρκία-Κύπρο και άλλες χώρες, με το οποίο ζητούν να μην γίνει η εξόρυξη των υδρογονανθράκων που έχουν βρεθεί στο Αιγαίο και να ζήσουν οι λαοί ειρηνικά, χωρίς πολεμικούς ανταγωνισμούς.

Η πρωτοβουλία για το κοινό αυτό κείμενο πάρθηκε από οργανώσεις της Τουρκίας, και ανταποκρίθηκαν μια σειρά ελληνικών, ελληνοκυπριακών και τουρκοκυπριακών περιβαλλοντικών κινημάτων.

Θεωρούμε πως αυτές οι πρωτοβουλίες είναι πολύ σημαντικές για να ανακόψουν το πολεμικό κλίμα που προσπαθούν να δημιουργήσουν οι κυβερνήσεις, αλλά και για να ανακόψουν την καταστροφή του περιβάλλοντος που συνεχίζεται, μέσω της εξόρυξης και της αξιοποίησης των υδρογονανθράκων.

Επιδιώκουμε να συνεχίσουμε την επαφή και τις κοινές πρωτοβουλίες με αυτές τις οργανώσεις για ένα κοινό αγώνα ενάντια στον πόλεμο και την καταστροφή του περιβάλλοντος στο Αιγαίο!

Όχι άλλη εξόρυξη ορυκτών καυσίμων!

Σταματήστε την κλιματική καταστροφή – Αφήστε τους υδρογονάνθρακες στο έδαφος!

Η κλιματική καταστροφή είναι πραγματική. Στις αρχές του χρόνου η Αυστραλία καίγονταν,  τώρα καίγονται πάλι η Καλιφόρνια και η Σιβηρία. Ο παγετώνας της Γροιλανδίας λιώνει, ο Βόρειος Πόλος ενδέχεται σύντομα να μην έχει πάγο. Ο παγετώνας Thwaites στην Ανταρκτική λιώνει και αυτό από μόνο του απειλεί να προκαλέσει μια άνοδο 65 εκατοστών στην παγκόσμια στάθμη της θάλασσας. Το Παγκόσμιο Ταμείο Άγριας Ζωής (WWF) αναφέρει μείωση κατά 68% στους πληθυσμούς των ζώων τα τελευταία 40 χρόνια. Το Σουδάν πλημμυρίζει. Σε όλο τον κόσμο, η κλιματική αλλαγή απειλεί ήδη την παραγωγή τροφίμων και οι αυξανόμενες θερμοκρασίες και οι ακραίες καιρικές συνθήκες απειλούν την ανθρώπινη ζωή. Για να διατηρήσουμε την υπερθέρμανση του πλανήτη στους 1,5°C, παρόλο που ακόμη κι αυτό είναι επικίνδυνο, πρέπει να μειώσουμε τις παγκόσμιες εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα κατά το ήμισυ έως το 2030 και στο μηδέν έως το 2050. Ακόμη και για να διατηρηθεί η αύξηση της θερμοκρασίας στους 2°C, θα πρέπει να σχεδιάσουμε να χρησιμοποιήσουμε το πολύ το 16% από τα γνωστά αποθέματα ορυκτών καυσίμων, επομένως η εξόρυξη νέων αποθεμάτων πρέπει να σταματήσει αμέσως.

Οι λαοί των περιοχών της Μεσογείου και της Μαύρης Θάλασσας έχουν κοινό συμφέρον. Δεν έχουμε ανάγκη να πολεμήσουμε ο ένας τον άλλο για αυτά τα αποθέματα πετρελαίου και φυσικού αερίου. Πρέπει να συνεργαστούμε για να διαμορφώσουμε μια βιώσιμη ενεργειακή πολιτική για την περιοχή και να αποτρέψουμε τις κυβερνήσεις μας από το να πολεμούν ο ένας τον άλλον για πόρους που θα πρέπει, σε τελική ανάλυση, να παραμείνουν στο έδαφος. Είναι απόλυτη υποκρισία των κυβερνήσεων μας να συμμετέχουν στις «κλιματικές διασκέψεις κορυφής» κάτω από την ομπρέλα των Ηνωμένων Εθνών και να υπόσχονται τη μείωση των εκπομπών αερίου του θερμοκηπίου και, στη συνέχεια, να ανταγωνίζονται μεταξύ τους για να εξάγουν ακόμη περισσότερα ορυκτά καύσιμα από το φλοιό της γης.

Η τουρκική κυβέρνηση ονόμασε «θαύμα» την ανακάλυψη φυσικού αερίου στον τουρκικό τομέα της Μαύρης Θάλασσας. Στη Μεσόγειο, όλες οι παράκτιες χώρες, και ορισμένες μεγάλες δυνάμεις, ανταγωνίζονται για τα αποθέματα ορυκτών καυσίμων που βρέθηκαν κάτω από τη θάλασσα. Αυτές οι επικίνδυνες αντιπαραθέσεις απειλούν την ασφάλεια των λαών των χωρών μας.

Οι ενεργειακές πολιτικές που καθορίζονται από το κέρδος και όχι από την ανθρώπινη ανάγκη έχουν ως αποτέλεσμα τόσο την ακριβή ενέργεια για τους ανθρώπους όσο και την επικείμενη κλιματική καταστροφή. Οι συμβάσεις «υποχρεωτικής αγοράς ανεξαρτήτως παραλαβής» (“take-or-pay”) σημαίνουν ότι πληρώνονται ακόμα και ορυκτά καύσιμα που δεν υπάρχει ανάγκη να καταναλωθούν. Στα πλαίσια της λογικής δεν υπάρχει ανάγκη για περισσότερες εξορύξεις.

Πρέπει να πάρουμε τον τομέα της ενέργειας από τα χέρια των κερδοσκόπων και να τον θέσουμε υπό τον δημοκρατικό έλεγχο των λαών της περιοχής. Χρειαζόμαστε τοπικό δημοκρατικό έλεγχο της παραγωγής και της κατανάλωσης ενέργειας. Πρέπει να σταματήσουμε την καταστροφή του περιβάλλοντος του τόπου μας και της περιοχής μας για ενεργειακά έργα. Πρέπει να διασφαλίσουμε την ενεργειακή δικαιοσύνη, με κατανομή σύμφωνα με τις κοινωνικές ανάγκες και όχι το κέρδος. Πρέπει να τερματίσουμε την ιδιωτική κερδοσκοπία στην ενέργεια, επαναφέροντας την παραγωγή και τη διανομή ενέργειας σε δημοκρατικά ελεγχόμενη δημόσια ιδιοκτησία.

Λέμε όχι στις έρευνες ορυκτών καυσίμων και στην εξόρυξη νέων αποθεμάτων!

Λέμε όχι στη σύγκρουση μεταξύ των χωρών μας!

Λέμε ναι στη δικαιοσύνη για το κλίμα και στην ειρήνη!

Υπογράφουν:

Τουρκία

• Οικολογική άμυνα για την πόλη- Άγκυρα (Ankara Kent ve Ekoloji Savunması)
• Οικολογική συνέλευση Αττάλειας (Antalya Ekoloji Meclisi)
• Οικολογικό ξεκίνημα (Başlangıç Ekoloji)
• Περιβαλλοντική πλατφόρμα Μπουρχανίγιε (Burhaniye Çevre Platformu)
• Παιδιά της φύσης (Doğanın Çocukları)
• Περιβαλλοντική και πολιτιστική πλατφόρμα Αιγαίου (Ege Çevre ve Kültür Platformu)
• Πολιτική οικολογία (Ekoloji Politik)
• Οικο-φοιτητικό κίνημα (Eko-Öğrenci Hareketi)
• Δημοκρατικό κονγκρέσο του λαού, οικολογική συνέλευση (Halkların Demokratik Kongresi Ekoloji Meclisi)
• Πρωτοβουλία για την διατήρηση του Χασανκεϊφ (Hasankeyf’i Yaşatma Girişimi)
• Παντού βουνά Ίδης (Her Yer Kazdağları)
• Αλληλεγγύη για την Ίδη- Ιστανμπούλ (Kazdağları İstanbul Dayanışması)
• Ένωση για την διατήρηση της φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς στα βουνά της Ίδης (Kazdağı Doğal ve Kültürel Varlıkları Koruma Derneği)
• Οικολογικό κίνημα Μεσοποταμίας (Mezopotamya Ekoloji Hareketi)
• Περιβαλλοντική ένωση Μουνζούρ (Munzur Çevre Derneği)
• Περιβαλλοντική ένωση Μούγλα (Muğla Çevre Derneği)
• Οικολογία γύρης (Polen Ekoloji)
• Ένωση για την διατήρηση του πάρκου Γεζί πλατείας Ταξίμ (Taksim Gezi Parkı Koruma ve Güzelleştirme Derneği)
• Ταξιδιώτες ζωής και αλληλεγγύης (Yaşam ve Dayanışma Yolcuları)
• Ένωση της γης (Yeryüzü Derneği)
• Πράσινη εξέγερση, οικολογία και ζωή (Yeşil Direniş Ekoloji ve Yaşam Gazete)
• Πρασινοκόκκινη κλιματική ομάδα εργασίας (Yeşil Sol İklim Çalışma Grubu)

Ελλάδα

• Επιτροπή Αγώνα Θεσσαλονίκης ενάντια στην εξόρυξη χρυσού
• Επιτροπή Αγώνα Θεσσαλονίκης Ενάντια στην Καύση Απορριμμάτων
• Χωματερή stop -πολίτες εν δράσει (Δυτική Αθήνα)
• Δίκτυο ενημέρωσης πολιτών ενάντια στις εξορύξεις, ΕΞΟΡΥΞΕΙΣ STOP Πρέβεζα
• Πρωτοβουλία Πολιτών ενάντια στην καύση σκουπιδιών No Burn- Βόλος
• Νέοι για το περιβάλλον (Βόλος)
• Ποδονίφτης, ρε(ύ)μα κριτικής των καιρών και δράσης (Νέα Ιωνία – Αθήνα)
• ΙΛΙΣ-ΣΟΣ
• Μικρογεωγραφίες
• Κίνηση για την προστασία και ανάδειξη του μεγάλου ρέματος της Ραφήνας
• Περιβαλλοντική οργάνωση Καλλιστώ
• Οικολογικό δίκτυο
• Πρωτοβουλία Αγώνα Ζωγράφου
• ΦΥΣΗτήρες
• Πρωτοβουλία Ενάντια στην Περιβαλλοντική Καταστροφή και την Κλιματική Αλλαγή
• Κίνηση Πολιτών Ηλιούπολης
• Λαϊκή Συνέλευση κατοίκων Κολωνού-Σεπολίων-Ακαδημίας Πλάτωνα
• ΡεμΑττική
• Πανελλαδική Φιλοζωική και Περιβαλλοντική Ομοσπονδία
• Οικολογική Παρέμβαση Ηρακλείου
• Δίκτυο Πολιτών για τη διάσωση του ρέματος της Πικροδάφνης
• Νομαδική Αρχιτεκτονική
• Πρωτοβουλία κατοίκων Πεντέλης-Μελισσίων
• Κίνηση πολιτών Χορτιάτη

Κύπρος

• Περιοδικό Ανατροπή (Anatropi Mag)
• Κλιματική κρίση (Climate crisis CY website)
• Πρωτοβουλία Ενάντια στην Εξόρυξη Χρυσού- No Gold Initiative
• Συνδικάτο εκπαιδευτικών δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης KTÖEOS (Kıbrıs Türk Orta Eğitim Öğretmenler Sendikası)
• Τουρκοκυπριακός Σύνδεσμος Βιολόγων (Kıbrıs Türk Biyologlar Birliği)
• Αριστερό Κίνημα (Sol Hareket)
• Αυλή – avlı

Άλλες χώρες

• Aplaneta (Ισπανία)
• Attac France (Γαλλία)
• Επιτροπή για την υποστήριξη του Κουρδιστάν Μαδρίτης (Comité De Apoyo A Kurdistán – Madrid)
• Ekologistak Martxan (Bask Ülkesi)
• Ecosocialist Horizons (www.ecosocialisthorizons.com)
• Ευρωπαϊκό κίνημα νερού (European Water Movement)
• Humat Dijlah (Ιράκ)
• Rojava Azadi Madrid (Ισπανία)
• Καμπάνια σώστε τον Τίγρη (Ιράκ)
• Αλληλεγγύη στο Κουρδιστάν (Σκωτία)
• Γυναίκες υπερασπίζονται την Ροζάβα- Μαδρίτη (Ισπανία)

Τάσος Σαραντής

Η ολική καταστροφή (Οικονομική- Κοινωνική- Περιβαλλοντική) της Δυτικής Μακεδονίας, προχωράει ταχύτατα, καβάλα στο «άρμα» της λεγόμενης «απολιγνιτοποίησης», χωρίς να περιμένει ούτε καν το 2023. Η κυβέρνηση της ΝΔ θυσιάζει, στο βωμό των ντόπιων και ξένων οικονομικών και πολιτικών συμφερόντων, τα δημόσια συμφέροντα, το Περιβάλλον, την υγεία, την εργασία και την οικονομική δραστηριότητα των Ενεργειακών Κέντρων Δυτικής Μακεδονίας και Μεγαλόπολης.  Ταυτόχρονα το μέλλον που ετοιμάζουν για αυτές τις περιοχές μέσω της «Δίκαιας (Βάρβαρης) Μετάβασης» είναι να γίνουν οι χωματερές ολόκληρης της Χώρας!

Οι εξελίξεις δυστυχώς είναι ραγδαίες: Έκλεισε ο ΑΗΣ Αμυνταίου μαζί με το αντίστοιχο Ορυχείο. Έκλεισε ο ΑΗΣ Καρδιάς με την υπόσχεση να ξαναλειτουργήσει μόνο τον ερχόμενο Χειμώνα για τις ανάγκες της τηλεθέρμανσης της Πτολεμαΐδας ενώ σταμάτησε η παραγωγική διαδικασία του Ορυχείου Πεδίου Καρδιάς και υπολειτουργούν τα Ορυχεία Νοτίου και Βορείου Πεδίου. Έκλεισαν οι 4 μονάδες του ΑΗΣ Αγίου Δημητρίου διότι σταμάτησε με άνωθεν εντολή η Περιβαλλοντολογική τους αναβάθμιση.

Από τη Συνολική Ισχύ των 3.700 MW που λειτουργούσαν τελευταία στη Δ. Μακεδονία υπό-λειτουργούν πλέον μόνο τα 700!

Αυτό έχει ήδη τις πρώτες καταστροφικές επιπτώσεις, τα πρώτα «κοινωνικά θύματα» Από τη στιγμή που το 75% της λιγνιτικής δραστηριότητας στην Περιοχή της Δ. Μακεδονίας έχει ήδη «παγώσει» αναγκαστικά σταμάτησαν και οι αντίστοιχες εργολαβίες στέλνοντας στην ανεργία εκατοντάδες ίσως και χιλιάδες (δεν έχουν δημοσιευτεί τα στοιχεία) εργαζόμενους. Στον ίδιο δρόμο και οι εργαζόμενοι με δίμηνες και οχτάμηνες συμβάσεις. Αυτό έχει ήδη και τις αντίστοιχες επιπτώσεις στις τοπικές επιχειρήσεις που κινούνται γύρω από τη λιγνιτική δραστηριότητα (μηχανουργεία, ανταλλακτικά, αναλώσιμα κλπ).

Ο «Γολγοθάς» της φτώχειας και της ανεργίας για την Περιοχή τώρα ξεκινάει…

Ταυτόχρονα βλέπουμε και τις πρώτες εικόνες της μελλοντικής Περιβαλλοντικής καταστροφής που ετοιμάζουν για την Περιοχή της Δυτικής Μακεδονίας οι εμφανιζόμενοι ως «οικολόγοι» και «σωτήρες» του πλανήτη…

Το Περιβάλλον και η δημόσια υγεία στο απόσπασμα

Το πρώτο και «δυνατότερο» επιχείρημα που ακούγεται, από τον Πρωθυπουργό μέχρι τον τελευταίο «λιγνιτομάχο», είναι ότι «κλείνοντας τη λιγνιτική παραγωγή η Δυτική Μακεδονία θα επανακτήσει καθαρότερο Περιβάλλον».

Είναι όμως έτσι;

Ακριβώς το αντίθετο!

Τα αποτελέσματα τα βλέπουμε ήδη στο κλειστό αλλά 0ρθάνοιχτο και προς εγκατάλειψη πλέον, Ορυχείο Αμυνταίου: Κατολισθήσεις, Αυταναφλέξεις,   τέφρα, λιγνίτη και σκόνη θα συνεχίσουν για πολλά ακόμη χρόνια να «τροφοδοτούν» με αιωρούμενα σωματίδια τα πνευμόνια των κατοίκων για την υγεία των οποίων «τόσο πολύ ενδιαφέρονται» οι κυβερνώντες και τα μεγάλα οικονομικά συμφέροντα..

Δεν τηρείται ούτε ένας Περιβαλλοντικός όρος από αυτούς που προβλέπουν οι Μελέτες Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων για το κλείσιμο των Ορυχείων

Σκουπιδότοπος όλης της Χώρας η Δυτική Μακεδονία

Και τα υπόλοιπα «ισοδύναμα» που ζητούσε ο κ. Κασαπίδης έρχονται:

«Η Εγνατία των απορριμμάτων» οδηγεί στα αποκατεστημένα εδάφη των πρώην Ορυχείων. Η Κυβέρνηση με την συγκατάθεση του Περιφερειάρχη και πολλών Δημάρχων της Περιοχής σχεδιάζει να καίει στην Περιοχή μας όλα τα σκουπίδια της Βόρειας Ελλάδας, κατ αρχήν και πιθανά ολόκληρης της Χώρας αργότερα. Σχεδιάζουν να μετατρέψουν κάποιους ΑΗΣ, που οι ίδιοι τους έκλισαν ως ανθυγιεινούς, σε εργοστάσια παραγωγής Ενέργειας από καύση σκουπιδιών και μετά το 2028 να μετατραπεί και η 5^η μονάδα Πτολεμαΐδας σε εργοστάσιο καύσης σκουπιδιών!!! Τα σκουπίδια από την Κέρκυρα, τη Λευκάδα την Πρέβεζα μέχρι την Αλεξανδρούπολη θα μεταφέρονται στη Δυτική Μακεδονία και θα καίγονται για να παράγουν ηλεκτρική ενέργεια.

Το σενάριο αυτό το επιβεβαίωσε περίλαμπρα ο ΥΠΕΚΑ κ. Χατζηδάκης στη Βουλή μετά από ερώτηση για το θέμα του βουλευτή Κρίτωνα Αρσένη. Είπε μάλιστα ο κ. Χατζηδάκης πως σ αυτό «συμφωνεί και η ΔΕΗ και η Τοπική Αυτοδιοίκηση της Δ. Μακεδονίας»….

Δεν υπάρχει παγκόσμιο προηγούμενο. Ένα Γιγαβάτ= 1000 MW περίπου με καύσιμο σκουπίδια! Και αυτοί που έχυναν κροκοδείλια δάκρυα για την επιβάρυνση της υγείας των κατοίκων από την εξόρυξη και καύση του λιγνίτη τώρα τους ετοιμάζουν «υγιεινές εισπνοές» από τη βρώμα των σκουπιδιών και τις αναδυόμενες διοξίνες!!!

Σε πανελλαδική χαβούζα ετοιμάζεται να γίνει και ο Χώρος ταφής Αμιάντου των πρώην ΜΑΒΕ αφού φαίνεται πως υπάρχουν αντίστοιχες συμφωνίες όπως παραδέχτηκε επί της ουσίας η αντιπεριφερειάρχης ενέργειας.

Και δεν τελειώσαμε: Στα 160.000 στρέμματα εδαφών των πρώην ορυχείων θα εγκατασταθούν Φωτοβολταικά  ισχύος 6.000 MW από τη Γερμανική RWE και άλλους ξένους και ντόπιους ενεργειακούς ομίλους κερδοσκόπων. Και δε φτάνει αυτό, δόθηκε άδεια από τη ΡΑΕ για εγκατάσταση 1.400 MW φωτοβολταικών σε χορτολιβαδική έκταση 35.000 στρεμμάτων στο Άργος Ορεστικό! Άλλα τόσα σε έκταση 40.000  στρεμμάτων στην περιοχή των Σιδερών στο όρος Άσκιο. Ακόμα και ο Ρουβάς πήρε άδεια και ζητά χιλιάδες στρέμματα για εγκατάσταση φωτοβολταικών  στην Περιοχή του Μαυροδενδρίου! Και για να μην υπάρξει «κενό τοπίο» ξεκίνησαν οι εγκαταστάσεις εκατοντάδων ανεμογεννητριών στο Βέρμιο, στο Άσκιο, στην Πίνδο, στα Πιέρια, στο Μπούρινο κλπ.

Αλήθεια αναρωτήθηκαν αυτοί που τα σχεδιάζουν και αυτοί που τα αποδέχονται ποια θα είναι η κατάσταση του Περιβάλλοντος και τι επιπτώσεις θα έχει στην υγεία των κατοίκων όταν στρωθούν εκατομμύρια τόνοι γυαλιού και χάλυβα σε ένα τόσο μικρό για αυτές τις εγκαταστάσεις τόπο; Αναρωτήθηκαν τι θα γίνουν οι πηγές, οι λίμνες τα ποτάμια όταν τσιμεντάρουν με εκατομμύρια τόνους μπετό και παλιοσίδερα τα βουνά μας; Αναρωτήθηκαν που θα πάνε οι χιλιάδες τόνοι λαδιού από τις μηχανές των ανεμογεννητριών όταν θα πέφτουν, θα χαλάνε ή απλά θα έχουν διαρροές;

Ήμασταν οι πρώτοι, ίσως και οι μοναδικοί που από την αρχή της εξαγγελίας του κλεισίματος της λιγνιτικής δραστηριότητας τονίσαμε ότι το μεγαλύτερο θύμα αυτών των επιλογών θα είναι το Περιβάλλον με σοβαρότατες επιπτώσεις στην υγεία των κατοίκων της Περιοχής μας.  Δυστυχώς επαληθευόμαστε!!!

Και ενώ όλοι, φορείς εργαζόμενοι και κάτοικοι αντιλαμβανόμαστε το μέγεθος των επιπτώσεων οι αντιδράσεις είναι από χαλαρές έως μηδαμινές. Οι Μαζικοί φορείς, όσοι δε συνεργάζονται κανονικά με τον κ. Μουσουρούλη και τον καταστροφικό σχεδιασμό της Κυβέρνησης, απλώς αδρανούν και περιμένουν.  Η Περιφερειακή Αρχή που ελέγχει το ανώτερο πολιτικό όργανο της Περιοχής (Π.Σ) αντί να μπει μπροστά και να συντονίσει τις αντιδράσεις ως οφείλει να κάνει υπογράφει καταστροφικές για την Περιοχή συμφωνίες πάνω και «κάτω από το τραπέζι».

Και ενώ για όλα αυτά ο Περιφερειάρχης και τα άλλα στελέχη της παράταξής του «κάνουν την πάπια» βρήκαν έδαφος για «λεονταρισμούς» στους φτωχούς και κατατρεγμένους μετανάστες. Ο Περιφερειάρχης αλλά και άλλα στελέχη της παράταξής του σε ένα ντελίριο ρατσισμού και μισαλλοδοξίας, διανθισμένο με μπόλικη θρησκοληψία και πατριδοκαπηλία, διακήρυξαν από τη Σαμαρίνα τον πόλεμο κατά των προσφύγων και των μεταναστών…..

Καλούμε τους εργαζόμενους και το λαό της Δυτικής Μακεδονίας να συστρατευθούμε όλοι μαζί σε έναν μαζικό, ανένδιτο, παλλαϊκό αγώνα για:

• Τη σωτηρία του περιβάλλοντος και των θέσεων εργασίας.
• Ούτε ανεμογεννήτριες ούτε Φωτοβολταικά στην Περιοχή μας
• Οι εκτάσεις των πρώην ορυχείων να αποδοθούν στους κατοίκους της Περιοχής. Να αναπλαστούν και να γίνουν δάση και χωράφια!
• ΌΧΙ στην αποβιομηχάνιση, την καταστροφή και ερημοποίηση

Κοζάνη 31/7/2020

Το Γραφείο Τύπου της «Αριστερής Συμπόρευσης για την ΑΝΑΤΡΟΠΗ στη Δυτική Μακεδονία»

Jonathan Neale

Κλιματική αλλαγή και σοσιαλιστές

Γιατί το περιβάλλον έχει σημασία για τους σοσιαλιστές;

Αυτή είναι μια συχνή ερώτηση μέσα στην αριστερά, αλλά είναι μια λάθος ερώτηση, για ένα λάθος πράγμα. Όταν μιλάμε για το περιβάλλον εξισώνουμε πολλά διαφορετικά πράγματα που έχουν ελάχιστα κοινά, όπως η ασχήμια των απορριμμάτων και οι θάνατοι εκατομμυρίων ανθρώπων κάθε χρόνο από τη σκόνη του άνθρακα στον αέρα. Και αυτό μας κάνει να παραβλέπουμε το ένα περιβαλλοντικό ζήτημα που έχει πολύ μεγαλύτερη σημασία από τα άλλα – την κλιματική αλλαγή.

Έτσι, το σημαντικό ερώτημα είναι: Γιατί η κλιματική αλλαγή έχει σημασία για τους σοσιαλιστές;

Υπάρχουν και κακές απαντήσεις σε αυτήν την ερώτηση. Μια από αυτές είναι ότι οι σοσιαλιστές πρέπει να νοιάζονται για τη Γη. Το πρόβλημα είναι ότι αυτό είναι παγίδα για τύψεις. To «θα έπρεπε να» κάνει τους ανθρώπους να αισθάνονται άσχημα, αλλά δεν τους παρακινεί να δράσουν. Μια άλλη συνηθισμένη απάντηση είναι ότι η κλιματική αλλαγή δίνει σε εμάς τους σοσιαλιστές ένα χώρο για να υποστηρίξουμε πόσο κακός είναι καπιταλισμός και πόσο καλός θα ήταν ο σοσιαλισμός. Αυτή η απάντηση φαίνεται χυδαία τυχοδιωκτική, γιατί έτσι είναι. Ακούγεται επίσης συχνά προσβλητική, γιατί προδίδει μια άγνοια για το πώς θα είναι η σοβαρή κλιματική αλλαγή. Κανείς δεν λέει ότι το καλό με το Ολοκαύτωμα ή με τον Πόλεμο του Κονγκό είναι ότι μας έδωσαν την ευκαιρία να υποστηρίξουμε τον σοσιαλισμό. Αντίθετα, λέμε ότι αυτά τα τρομερά γεγονότα παρακινούν τους σοσιαλιστές να ενωθούν με άλλους ανθρώπους για να σταματήσουν να συμβαίνουν τέτοια πράγματα.

Η σωστή απάντηση είναι: η κλιματική αλλαγή έχει σημασία για τους σοσιαλιστές για τον ίδιο λόγο που έχει σημασία για τα καγκουρό. Θα σου συμβεί και θα είναι κακό.

Σε αυτό το άρθρο θα εξηγήσω με λίγη λεπτομέρεια γιατί και πώς η κλιματική αλλαγή θα επηρεάσει εσάς και την κοινωνία σας. Μπορεί να ακούγεται ανησυχητικό, εν μέρει επειδή ανησυχώ. Αλλά πιστεύω επίσης ότι μερικές φορές οι σοσιαλιστές μιλούν για την κλιματική αλλαγή χωρίς να αντιλαμβάνονται περί τίνος πρόκειται.

Τι σημαίνει κλιματική αλλαγή

Εάν δεν έχουμε συνολικές αλλαγές στην παγκόσμια χρήση ενέργειας, είμαστε σε εξέλιξη για αύξηση 4 βαθμών Κελσίου στις μέσες θερμοκρασίες. Η αύξηση θα είναι υψηλότερη πιο βόρεια, υψηλότερη σε πόλεις και υψηλότερη το καλοκαίρι. Έτσι, η μέση αύξηση σε μια καλοκαιρινή μέρα στη Νέα Υόρκη ή τη Σεούλ θα είναι περίπου 8 βαθμοί. Μερικές μέρες θα είναι θερμότερες. Αυτό σημαίνει πολλές καλοκαιρινές μέρες με 127 Φαρενάιτ στο Σικάγο, 45 βαθμούς Κελσίου στο Λονδίνο και 50 βαθμούς στη Σαγκάη. Το ηλεκτρικό δίκτυο συχνά θα καταρρέει. Αυτό σημαίνει ότι δεν θα υπάρχει κλιματισμός, δε θα λειτουργούν ανελκυστήρες, και πολλοί άνθρωποι θα παγιδευτούν υπόγεια στο σύστημα του μετρό.

Το κλίμα θα γίνει επίσης πολύ πιο ασταθές. Οι βροχοπτώσεις και οι καταιγίδες θα αυξηθούν σε ένταση, και οι τυφώνες και οι κυκλώνες θα κινηθούν βόρεια και νότια. Κάποια μέρη θα πλημμυρίσουν και σε άλλα θα επεκταθεί η ξηρασία. Οι καλλιέργειες θα καταστραφούν σε πολλές περιοχές και θα μειωθούν συνολικά.

Οι μικρές αυξήσεις της στάθμης της θάλασσας θα ενισχυθούν από τα μεγάλα κύματα του τυφώνα – γιγαντιαία κύματα που θα παρασύρουν τα πάντα μπροστά τους. Ας δούμε τη ζημιά που έκανε ο τυφώνας Κατρίνα το 2005, ο οποίος είχε ύψος ύψους 29 πόδια (8,5 μέτρα) όταν έπληξε τη γη. Η Κατρίνα ήταν ένας μικρός, αδύναμος τυφώνας. Μπορούμε να περιμένουμε να χάσουμε πολλές παράκτιες πόλεις.

Καθώς η κλιματική αλλαγή θα εντείνεται, θα υπάρξουν πολλές καταστροφές, σε πολλά μέρη, τον ίδιο χρόνο. Οι κυβερνήσεις θα είναι ανίκανες ή απρόθυμες να αντεπεξέλθουν. Οι φτωχοί θα χτυπηθούν σκληρά. Το χειρότερο πλήγμα θα είναι οι μικροί αγρότες σε φτωχές χώρες που πλήττονται από την ξηρασία, οι εργαζόμενοι στις παράκτιες πόλεις και εκείνοι με ειδικές ανάγκες σε κάθε χώρα που δεν μπορούν να τρέξουν ή να σκαρφαλώσουν.

Για παράδειγμα, οι ηλικιωμένοι που ζούσαν μόνοι ήταν η πλειοψηφία των νεκρών στον καύσωνα του Σικάγο του 1995. Οι άνθρωποι σε αναπηρικές καρέκλες ήταν πολύ περισσότερο πιθανό να πεθάνουν στη Νέα Ορλεάνη το 2005.

Ο αντίκτυπος αυτών των «φυσικών» φαινομένων θα αυξηθεί ραγδαία από τον τρόπο που οργανώνεται η κοινωνία, γνωστός και ως «καπιταλισμός». Οι καταστροφές των καλλιεργειών θα γίνουν λιμοί. Οι καταστροφές θα προκαλέσουν εκατοντάδες εκατομμύρια πρόσφυγες. Αυτοί οι πρόσφυγες θα βρεθούν απέναντι σε σύνορα με ένοπλους φρουρούς. Μπορεί να περάσουν χρόνια σε στρατόπεδα προσφύγων, ή οι πλούσιοι μπορεί να «κουραστούν» να τους ταΐζουν. Και θα υπάρξουν πόλεμοι.

Αυτό δεν είναι απλώς μια πρόβλεψη. Λόγω της κλιματικής αλλαγής, οι βροχές σταμάτησαν σε ολόκληρο το Σάχελ, νότια της Σαχάρας, το 1969, και ποτέ δεν έχουν επανέλθει. Η μακρά ξηρασία οδήγησε σε ένα συνδυασμό λιμού, προσφύγων και πολέμων σε όλο το Τσαντ, το Νταρφούρ, το Μάλι, τη Σομαλία και τη βόρεια Κένυα. Αυτές οι καταστάσεις είναι περίπλοκες και εμπλέκονται πολλές εξωτερικές δυνάμεις. Αλλά υπάρχει επίσης μια απλή δυναμική – οι κτηνοτρόφοι και οι αγρότες σκοτώνουν ο ένας τον άλλον για το χόρτο που εξαφανίζεται.

Κανείς δεν γνωρίζει την ακριβή μορφή που θα πάρει η σοβαρή κλιματική αλλαγή. Μπορούμε να μαντέψουμε ότι εκατοντάδες εκατομμύρια άνθρωποι θα πεθάνουν. Πόσοι, δεν ξέρει κανείς. Διακόσια εκατομμύρια; Οκτακόσια εκατομμύρια;

Κανείς δεν γνωρίζει ούτε το χρονοδιάγραμμα. Μια μειονότητα από εσάς που διαβάζετε αυτό το άρθρο είστε πάνω από εξήντα. Πιθανότατα θα αποφύγετε τα χειρότερα. Αλλά δεν είναι σίγουρο και τα εγγόνια σας δεν θα το αποφύγουν. Αλλά πιθανώς η πλειοψηφία των ανθρώπων που διαβάζουν αυτό το άρθρο θα ζήσουν σ’ αυτή την περίοδο.

Σε μια στιγμή παγκόσμιας κρίσης, ο φόβος θα διακατέχει τους πλούσιους. Όποιος σας λέει ότι μόνο οι φτωχοί και οι εργαζόμενοι θα υποφέρουν δεν έχει φανταστεί τι έρχεται. Ο κόσμος ανήκει στους πλούσιους. Τι θα νιώσουν καθώς χάνουν τη Νέα Υόρκη ή το Λονδίνο ή τη Βομβάη; Κάποιοι από αυτούς θα πεθάνουν, η ηλεκτρική τους ενέργεια θα καταρρεύσει, οι λιμουζίνες και τα ελικόπτερα θα εξαφανιστούν και θα οδηγηθούν σε σκληρές μάχες μεταξύ τους για το ποιος θα επιβιώσει και ποιος θα χρεοκοπήσει.

Θα πολεμήσουν επίσης μαζί μας. Διαβάστε το βιβλίο της Naomi Klein, Το Δόγμα του Σοκ, για να πάρετε μια αίσθηση για το πώς η άρχουσα τάξη παρεμβαίνει σε μια κρίση. Θα έρθουν, την επόμενη μέρα της καταιγίδας, με πολυβόλα και θωρακισμένα αυτοκίνητα, και ένα σχέδιο ριζικής αναδιάρθρωσης της κοινωνίας, ώστε να είμαστε πολύ πιο άνισοι.

Οι πολιτικοί που θα στέλνουν τα τανκς θα μιλούν σε μια γλώσσα που ακούγεται σαν τους ριζοσπάστες περιβαλλοντολόγους σήμερα. Οι πολιτικοί θα μιλήσουν για τη Μητέρα Γη. Θα μας πουν πώς είμαστε άπληστοι και έχουμε καταναλώσει πάρα πολύ και πώς πρέπει να σφίξουμε τις ζώνες μας και να προφυλάξουμε τα ορυκτά καύσιμα και πώς χρειαζόμαστε ένα σταθερό χέρι, διαφορετικά ο πολιτισμός μας θα καταρρεύσει. Και θα πυροβολήσουν όποιον δεν ακολουθεί τις εντολές. Επειδή οι πλούσιοι και οι ισχυροί θα τρομοκρατηθούν από τον θυμό του κόσμου, από την ευθύνη για την καταστροφή, από την οργή μας.

Θα φοβηθούν ιδιαίτερα αν αρχίσουμε να συνεργαζόμαστε για να βοηθήσουμε ο ένας τον άλλον να επιβιώσουμε στην καταστροφή.

Αν θέλετε μια μικρή αίσθηση, μια μικρή γεύση, για το πώς θα είναι, διαβάστε το βιβλίο της Sheri Fink Πέντε ημέρες στο «Memorial». Πρόκειται για κάτι που συνέβη στο νοσοκομείο Memorial στη Νέα Ορλεάνη πέντε ημέρες μετά τον τυφώνα Κατρίνα.

Το νοσοκομείο είχε πλημμυρίσει και η ηλεκτρική ενέργεια δεν λειτουργούσε. Η εθνική φρουρά και ο στρατός είχαν καταλάβει την πόλη. Οι λευκές νοσοκόμες και οι γιατροί στο νοσοκομείο φοβόντουσαν όλο και περισσότερο τους Μαύρους που μπορούσαν να τους δουν έξω από τα παράθυρα, να περνάνε μέσα στο νερό μέχρι τη μέση τους.

Ο στρατός διέταξε την εκκένωση της Νέας Ορλεάνης. Είπαν ότι κανείς δεν ήταν ασφαλής. Αλλά είκοσι από τους ασθενείς ήταν πολύ ηλικιωμένοι, πολύ αδύναμοι ή πολύ χοντροί για να μεταφερθούν στα μικρά σκάφη – και επίσης πολύ υγιείς για να πεθάνουν. Το επιχειρηματικό μάνατζμεντ δεν μπορούσε ούτε να φανταστεί να αφήσει προσωπικό πίσω. Ούτε θα μπορούσαν να σκεφτούν να αφήσουν ζωντανούς ασθενείς χωρίς προσωπικό. Έτσι κάποιος έκανε στους είκοσι ασθενείς θανατηφόρες ενέσεις και τα πτώματα έμειναν πίσω.

Η Sheri Fink έχει μιλήσει με πολλούς ανθρώπους που βρίσκονταν στο νοσοκομείο. Φαίνεται πιθανό ότι την εντολή έδωσαν οι διευθυντές στο Τέξας, και ένας συγκεκριμένος γιατρός και δύο νοσοκόμες έκαναν τις ενέσεις. Όμως, ενώ είναι σαφές το τι συνέβη, δεν υπάρχει καμία συγκεκριμένη απόδειξη για το ποιος το έκανε.

Διαβάζοντας αυτό το βιβλίο θα σας βοηθήσει να φανταστείτε πώς θα είναι η καταστροφική αλλαγή του κλίματος. Φυσικά ο τυφώνας Κατρίνα προκλήθηκε εν μέρει μόνο από την κλιματική αλλαγή, και ήταν ένας μικρός τυφώνας, και μόνο περίπου δύο χιλιάδες άνθρωποι πέθαναν. Ήταν επίσης στην πλουσιότερη χώρα και οι δολοφονίες έγιναν μετά από πέντε ημέρες καταστροφής, όχι χρόνια επανειλημμένων καταστροφών.

Επομένως, δεν υπάρχει σύγκριση με αυτό που πρόκειται να ζήσετε. Όμως, το βιβλίο θα σας δώσει μια αίσθηση για το πώς οι άνθρωποι γλιστρούν πέρα από τα όρια, περπατούν πέρα από τα όρια ή ωθούνται πέρα από τα όρια. Πιθανότατα δεν μπορείτε να φανταστείτε τον εαυτό σας σαν τον γιατρό που έδωσε την ένεση ή τη νοσοκόμα που, κλαίγοντας, χωρίς να ξέρει τι να κάνει, κρατούσε το χέρι του ασθενή. Αλλά θα μπορούσατε να είστε ο άλλος γιατρός που άκουσε τα σχέδια, και βγήκε έξω από το νοσοκομείο με οργή, και το άφησε να συμβεί. Θα μπορούσατε να είστε η νοσοκόμα που στάθηκε στην άλλη άκρη του θαλάμου, χωρίς να ξέρει τι να κάνει. Θα μπορούσατε να είστε ο άνθρωπος που οδηγούσε τα μικρά σκάφη που μετέφεραν τους ασθενείς, ο οποίος δεν έκανε καμία ερώτηση. Ή η γυναίκα που έμεινε με την άρρωστη μητέρα της για τέσσερις ημέρες πριν φύγει και άφησε τη γριά στην φροντίδα των καλών νοσηλευτών και δεν έχει συγχωρήσει ποτέ τον εαυτό της.

Θα μπορούσατε να είστε κάποιοι από αυτούς τους ανθρώπους, χωρίς ύπνο για σχεδόν πέντε ημέρες, φοβισμένοι, διψασμένοι και έξω από τα νερά σας. Ή θα μπορούσατε να είστε μεταξύ των ατόμων της μεγάλης επιτροπής ενόρκων που αποφάσισε να μην καταδικάσει τον γιατρό που πιθανότατα έκανε τις ενέσεις, επειδή ήταν μόνο ένα γρανάζι στο σύστημα.

Αλλά φυσικά δεν θα είναι ακριβώς έτσι για εσάς ή για τα εγγόνια σας. Θα είναι αρκετά διαφορετικά και χειρότερα, και θα συμβεί πολλές φορές και κάθε μια από αυτές τις φορές θα είναι διαφορετικά και δύσκολο να τη φανταστεί κανείς από το σημείο που βρισκόμαστε τώρα. Η διαδικασία θα σας αλλάξει προς το χειρότερο, και θα αλλάξει την κοινωνία στην οποία ζείτε προς το χειρότερο.

Δεν θα είναι το τέλος του κόσμου. Η ανθρωπότητα θα επιβιώσει, ακόμα κι αν πεθαίνουν μισό δισεκατομμύριο άνθρωποι. Ο πολιτισμός, οι πόλεις και ο καπιταλισμός υψηλής τεχνολογίας θα διατηρηθούν. Όλα αυτά τα δυστοπικά μυθιστορήματα και οι ταινίες για ανθρώπους που ζουν σε μικρές συμμορίες στα ερείπια είναι επιζήμια – αποκρύπτουν ή παραβλέπουν το πώς θα είναι στη πραγματικότητα.

Από την άλλη πλευρά, εκτιμάται ότι κάπου μεταξύ του ενός τετάρτου και τριών τετάρτων των ειδών στη Γη θα εξαφανιστούν.

Γιατί λοιπόν οι Σοσιαλιστές να ενδιαφέρονται για την κλιματική αλλαγή; Επειδή δεν θέλετε να οδηγηθείτε εκεί. Και δεν θέλετε κανένας από αυτούς που αγαπάτε να οδηγηθεί εκεί. Εσείς, εγώ και οι σαύρες – δεν θέλουμε να οδηγηθούμε εκεί. Τίποτα το ιδιαίτερο για τους σοσιαλιστές.

Τι μπορούν να κάνουν οι σοσιαλιστές

Ωστόσο, υπάρχει ένας τρόπος με τον οποίο οι σοσιαλιστές μπορούν να είναι ξεχωριστοί. Μπορούμε να είμαστε ιδιαίτερα χρήσιμοι στον αγώνα για να σταματήσουμε την κλιματική αλλαγή. Για να καταλάβουμε γιατί, πρέπει να ξεκινήσουμε με το τι πρέπει να κάνουμε για να μειώσουμε τις εκπομπές. Πρέπει να χρησιμοποιήσουμε όχι περισσότερο από το 20% των γνωστών αποθεμάτων μας φυσικού αερίου, πετρελαίου και άνθρακα και να αφήσουμε όλα τα υπόλοιπα στο έδαφος.

Για να το κάνουμε αυτό πρέπει να χρησιμοποιήσουμε την ενέργεια διαφορετικά. Οι περισσότερες εκπομπές αερίων θερμότητας του φαινομένου του θερμοκηπίου προέρχονται από τρεις πηγές. Η μία είναι η καύση του πετρελαίου για τις μεταφορές. Το δεύτερο είναι το πετρέλαιο, ο άνθρακας και το αέριο που καίγονται για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Το τρίτο είναι ο άνθρακας και το φυσικό αέριο που καίγονται για τη θέρμανση σπιτιών και κτιρίων.

Το πιο σημαντικό πράγμα που πρέπει να κάνουμε είναι να καλύψουμε τον κόσμο με αρκετές ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, κυρίως αιολική ενέργεια και ηλιακή ενέργεια, για την παροχή ηλεκτρικής ενέργειας και για τις τρεις χρήσεις. Τότε θα μπορούμε να αφήσουμε το 80% των αποθεμάτων ορυκτών καυσίμων στο έδαφος.

Υπάρχουν χιλιάδες άλλα πράγματα που πρέπει να κάνουμε και θα χρειαστούμε πολλές κυβερνητικές ρυθμίσεις. Αλλά η ανανεώσιμη ενέργεια για τα πάντα είναι το κλειδί. Και αυτό σημαίνει μαζικές κρατικές δαπάνες. Η αγορά δεν μπορεί να λύσει το πρόβλημα αρκετά γρήγορα.

Ο καθένας που έχει σκεφτεί το θέμα τα γνωρίζει αυτά τα πράγματα. Αυτό εξηγεί τα διαφορετικά είδη αντίθεσης στο να γίνουν αλλαγές.

Πρώτον, υπάρχει η δύναμη των εταιρειών άνθρακα. Το 2013 οι δέκα μεγαλύτερες εταιρείες στον πλανήτη ήταν έξι εταιρείες πετρελαίου, δύο εταιρείες αυτοκινήτων, η Chinese National Grid και η Wal-Mart. Αυτές οι εταιρείες θα εξαφανίζονταν σε έναν κόσμο ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

Το δεύτερο είδος αντίθεσης προέρχεται από νεοφιλελεύθερους, που σημαίνει σχεδόν όλους τους πολιτικούς και κυβερνητικούς ηγέτες. Οι άρχουσες τάξεις στο μεγαλύτερο μέρος του κόσμου έχουν εργαστεί για πάνω από τριάντα χρόνια για να μας πείσουν ότι η κυβερνητική δράση είναι άσκοπη. Εάν υπάρξει ένα τεράστιο πρόγραμμα για τη διάσωση του πλανήτη, οι άνθρωποι θα θέλουν να κάνουν το ίδιο για τα νοσοκομεία, τα σχολεία, τα ποτάμια, τις συντάξεις και οτιδήποτε άλλο. Ο νεοφιλελευθερισμός θα είναι χαμένη υπόθεση.

Το τρίτο είδος αντίθεσης προκύπτει λόγω του κόστους δράσης. Κάθε εθνικός καπιταλισμός ανταγωνίζεται με όλους τους άλλους. Ο ανταγωνισμός έχει γίνει πολύ πιο έντονος από το 2008. Κανένα κράτος ή εθνική αστική τάξη δεν θέλει να μείνει πίσω δαπανώντας περισσότερα για να σταματήσει η κλιματική αλλαγή.

Γενικά, αυτές είναι οι πιο ισχυρές αντιθέσεις. Επιπλέον, πρέπει να εμποδίσουμε να συμβεί κάτι φοβερό προτού συμβεί πραγματικά. Έτσι, είναι περισσότερες οι πιθανότητες εναντίον των ακτιβιστών για το κλίμα και της ανθρωπότητας. Πιθανότατα θα αποτύχουμε και η φρίκη θα συμβεί.

Αλλά η αποτυχία μας δεν είναι βέβαιη. Για να σταματήσουμε το χειρότερο, θα χρειαστούμε ένα μαζικό κίνημα για να αναγκάσουμε τις κυβερνήσεις να κάνουν τα δύο απαραίτητα:

Να αφεθεί το πετρέλαιο, ο άνθρακας και το αέριο στο έδαφος.

Να προσληφθούν περίπου εκατό εκατομμύρια εργαζόμενοι/ες για να καλύψουν τον κόσμο με ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

Οι σοσιαλιστές μπορεί να είναι σημαντικοί για ένα τόσο μαζικό κίνημα πολύ μεγαλύτερο σε σχέση με τους αριθμούς μας με διάφορους τρόπους.

Ένας λόγος είναι ότι η κλιματική αλλαγή είναι ένα περιβαλλοντικό ζήτημα και το περιβαλλοντικό κίνημα εντοπίζεται μεταξύ των εύπορων ανθρώπων στον παγκόσμιο βορρά. Η κλίμακα του κινήματος που θα χρειαστούμε θα πρέπει να απλωθεί σε πολλούς περισσότερους από αυτούς τους ανθρώπους, στο σύνολο του 99%. Και το κίνημα που χρειαζόμαστε θα πρέπει να φτάσει πέρα από τις συμβατικές ιδέες που τώρα φαίνονται σαν κοινή λογική στο πράσινο κίνημα.

Ένας τομέας όπου οι σοσιαλιστές μπορούν να είναι ιδιαίτερα χρήσιμοι είναι η μάχη για περιβαλλοντολογικές θέσεις εργασίας. Υπάρχουν ήδη εκστρατείες για περιβαλλοντολογικές θέσεις εργασίας στη Νότια Αφρική, τη Βρετανία και τη Νορβηγία, μία που ξεκινά στον Καναδά, και παρόμοιες προσπάθειες συνδικάτων για πράσινες θέσεις εργασίας σε όλο τον κόσμο. Η ιδέα είναι να συγκεντρωθούν συνδικάτα και οικολόγοι για να παλέψουν για μαζικά κυβερνητικά προγράμματα πρόσληψης εργαζόμενων για την απελευθέρωση της οικονομίας από την εξάρτηση από τον άνθρακα. Σοσιαλιστές πολλών τάσεων ήταν σημαντικοί σε αυτές τις εκστρατείες.

Οι εκστρατείες για τις περιβαλλοντολογικές θέσεις εργασίας είναι βασικές επειδή οι περισσότεροι οικολόγοι υποστηρίζουν την αποανάπτυξη. Αυτό δεν θα οικοδομήσει ποτέ ένα μαζικό κίνημα στην εργατική τάξη ή στον παγκόσμιο Νότο. Αντίθετα, ένα κίνημα για θέσεις εργασίας για το κλίμα υποστηρίζει περισσότερες θέσεις εργασίας τώρα.

Ένας άλλος λόγος που ως σοσιαλιστές μπορούμε να κάνουμε τη διαφορά είναι ότι μπορούμε να σκεφτούμε τη μαζική δράση, την άμεση δράση και τις πολιτικές απεργίες. Έχουμε μια παράδοση να κινούμαστε πέρα από τα όρια της τυπικής διαμαρτυρίας. Γνωρίζουμε επίσης πώς να οργανώνουμε από τα κάτω, εναντίον των πολιτικών, όχι για να τους πιέσουμε, αλλά να τους αναγκάσουμε να ενεργήσουν και να απαλλαγούμε από αυτούς, εάν είναι απαραίτητο. Μπορούμε επίσης να φανταστούμε συλλογική κυβερνητική δράση για την επίλυση προβλημάτων. Όλα αυτά είναι πλεονεκτήματα που μπορεί να χρησιμοποιήσει το κίνημα για το κλίμα.

Δεν υπονοώ ότι οι ριζοσπάστες σοσιαλιστές μπορούν να καθοδηγήσουν ένα μαζικό κίνημα για το κλίμα. Πρώτ’ απ’ όλα, δεν είμαστε αρκετοί. Αλλά αυτό που μπορούμε να κάνουμε είναι να πείσουμε μεγάλο αριθμό ακτιβιστών για τα προτερήματα ορισμένων εναλλακτικών λύσεων και τρόπων δράσης.

Τέλος, εάν αποτύχουν οι προσπάθειές μας, οι άρχουσες τάξεις και οι κυβερνήσεις όλου του κόσμου θα κινηθούν γρήγορα, για να μας οδηγήσουν όλους μας, το 99%, σε έναν πολύ πιο βάρβαρο, σκληρό και άνισο κόσμο. Σ’ εκείνη τη στιγμή οι ριζοσπάστες σοσιαλιστές μπορούν να υπερασπιστούν, παντού, την ανανεώσιμη ενέργεια, τη δημοκρατία, την απόλυτη ισότητα και τη φροντίδα όλων των γειτόνων μας σε αυτόν τον πλανήτη. Αυτό σημαίνει επανάσταση – οι απλοί άνθρωποι παίρνουν την εξουσία.

Σε αυτήν την κρίση μπορεί να εισακουστούν οι ριζοσπάστες σοσιαλιστές, αλλά μόνο υπό αυτές τις προϋποθέσεις:

Ότι θα είμαστε ήδη ένα σημαντικό μέρος του κινήματος για το κλίμα εδώ και χρόνια, έτσι ο κόσμος θα έχει ήδη ακούσει για τις ιδέες μας.

Ότι θα μπορούμε να κινηθούμε γρήγορα, γιατί η άρχουσα τάξη θα προσπαθήσει να επιβάλει αποφασιστικές αλλαγές σε μέρες.

Ότι θα είμαστε οργανωμένοι/ες για να δράσουμε μαζί.

Και ότι θα υπάρχουν πολύ περισσότεροι/ες από εμάς απ’ ό,τι τώρα.

Μετάφραση: Μάνθος Ντράγκοβιτς.

Αφιέρωση του μεταφραστή:

A las dos montanas,

la montanas de soledad,

Machu y Picchu.

Jonathan Neale, «Why socialists must act against climate change», Climate&Capitalism, 8 Μαΐου 2020.

Ο Jonathan Neale είναι μυθιστοριογράφος, θεατρικός συγγραφέας, ιστορικός, πολιτικός ακτιβιστής στο Ηνωμένο Βασίλειο και συγγραφέας του Stop Global Warming – Change the World (Bookmarks, 2008). Στα ελληνικά κυκλοφορεί το βιβλίο του: Βιετνάμ 1960-1975 – Ο Αμερικάνικος πόλεμος (Μαρξιστικό Βιβλιοπωλείο, Αθήνα 2005).

Πηγή: https://www.elaliberta.gr