Η αντιμετώπιση των μεταναστευτικών ροών στην Ελλάδα χαρακτηρίζεται από μια επαναλαμβανόμενη δυναμική συγκάλυψης και διαστρέβλωσης, με τα ναυάγια και τις επαναπροωθήσεις να αποτελούν κομβικά σημεία. Η σύγκριση των εγκλημάτων του Φαρμακονησίου και της Πύλου αναδεικνύει παρόμοια μοτίβα, ενώ η κρίση του Έβρου το 2020 σηματοδότησε μια επίσημη στροφή στην κρατική πολιτική.
Το Ναυάγιο του Φαρμακονησίου (2014): Μια Προφητική Καταδίκη
Το 2014, ένα τραγικό συμβάν στα ανοιχτά του Φαρμακονησίου στοίχισε τη ζωή σε 11 πρόσφυγες από τους 27 επιβαίνοντες σε μια βάρκα, όταν λιμενικοί την βύθισαν επιχειρώντας να την ρυμουλκήσουν πίσω προς τα Τουρκικά παράλια. Η ελληνική δικαιοσύνη, παρά τις μαρτυρίες των επιζώντων, αρχειοθέτησε την υπόθεση, κρίνοντας τις καταθέσεις των μεταναστών “αναξιόπιστες”. Όσοι τότε προσπαθούσαν να αναδείξουν το θέμα, αντιμετωπίζονταν με χλευασμό και κατηγορίες ως “επαγγελματίες δικαιωματιστές” που “φαντασιώνονταν pushbacks”. Ωστόσο, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) αρκετά χρόνια αργότερα καταδίκασε την Ελλάδα για παραβιάσεις της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ), διαπιστώνοντας την έλλειψη ενδελεχούς έρευνας – οι ελληνικές αρχές δεν διεξήγαγαν αποτελεσματική έρευνα για τις συνθήκες βύθισης της βάρκας -, παράλειψη διάσωσης – δεν έγινε καμία προσπάθεια διάσωσης των ανθρώπων που κινδύνευαν – και εξευτελιστική μεταχείριση – 12 από τους 16 επιζώντες υπέστησαν εξευτελιστική σωματική έρευνα κατά την άφιξή τους στο Φαρμακονήσι.
Από το Φαρμακονήσι στην Πύλο: Επαναλαμβανόμενα Μοτίβα
Οι ομοιότητες μεταξύ του ναυαγίου του Φαρμακονησίου και εκείνου της Πύλου είναι εντυπωσιακές, παρά τη χρονική απόσταση και τη διαφορετική κατεύθυνση των pushbacks:
Και στις δύο περιπτώσεις, η ρυμούλκηση των πλοιαρίων από τις λιμενικές αρχές ήταν η αιτία της βύθισης. Στο Φαρμακονήσι η ρυμούλκηση έγινε προς την Τουρκία, ενώ στην Πύλο προς την Ιταλία. Και στις δύο υποθέσεις, παρατηρήθηκε η κατασκευή ή παράλειψη κρίσιμων στοιχείων. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι διάλογοι των λιμενικών με τους ναυαγούς στην περίπτωση της Πύλου, οι οποίοι αρχικά αποκρύφτηκαν. Κοινός παρονομαστής είναι επίσης η προσπάθεια της κυβέρνησης να φιμώσει τους επιζώντες και να διαστρεβλώσει τα λεγόμενά τους, υποβαθμίζοντας την κρισιμότητα των γεγονότων.
Η Κρίση του Έβρου (2020): Η “Νομιμοποίηση” της Αποτροπής
Ένα σημείο καμπής στην πολιτική διαχείρισης των συνόρων και της προπαγάνδας της κυβέρνησης ήταν η κρίση του Έβρου τον Μάρτιο του 2020. Τότε, η μαζική και βίαιη αποτροπή της εισόδου προσφύγων και μεταναστών έγινε επίσημη πολιτική του ελληνικού κράτους, με την πλήρη κάλυψη της Ευρωπαϊκής Ένωσης (με την επίσκεψη της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν ως και στις Καστανιές του Έβρου). Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, η ελληνική κυβέρνηση ανέστειλε προσωρινά τις διαδικασίες ασύλου για ένα μήνα, μια κίνηση που επικρίθηκε έντονα από διεθνείς οργανισμούς και ανέχθηκε την παρουσία ακροδεξιών και εθνικιστικών ομάδων που έσπευσαν στον Έβρο για να “περιφρουρήσουν” τα σύνορα και να απωθήσουν τους πρόσφυγες, δημιουργώντας ένα κλίμα “νομιμοποίησης” ακραίων αντιλήψεων. Σε αυτό το κλίμα, σημειώθηκε η δολοφονία του Μοχάμαντ Γκουλζάρ από πυρά, ένα περιστατικό που αμφισβητήθηκε από την κυβέρνηση, αλλά επιβεβαιώθηκε από ανεξάρτητες έρευνες. Έκτοτε, έχουν πραγματοποιηθεί δεκάδες χιλιάδες επαναπροωθήσεις, με το επιχείρημα ότι “η Ευρώπη δεν χωράει άλλους μετανάστες”.
“Χωράει” η Ευρώπη; Μύθοι και Πραγματικότητα
Το επιχείρημα ότι η Ευρώπη “δεν χωράει” άλλους μετανάστες έρχεται σε αντίθεση με την πραγματικότητα. Ο ευρωπαϊκός πληθυσμός ξεπερνά τα 500 εκατομμύρια. Οι ετήσιες αφίξεις προσφύγων από την Ασία και την Αφρική ανέρχονται σε περίπου 200.000-300.000, ένας αριθμός μικρός σε σχέση με το συνολικό πληθυσμό. Περισσότεροι από 3.000.000 Ουκρανοί πρόσφυγες φιλοξενήθηκαν επιτυχώς στις ευρωπαϊκές χώρες, αποδεικνύοντας την ικανότητα απορρόφησης. Ο ευρωπαϊκός Νότος αντιμετωπίζει σοβαρή έλλειψη εργατικού δυναμικού σε κρίσιμους τομείς όπως η οικοδομή, η μεταποίηση, η αγροτική παραγωγή και ο τουρισμός. Το 2023-2024, η ζήτηση για μετανάστες εργάτες ξεπερνούσαν τις 400.000, τόσες ήταν περίπου και οι αιτήσεις των εργοδοτών για μετακλήσεις μεταναστών εργατών. Παρ’ όλα αυτά, οι διμερείς συμφωνίες με το Μπαγκλαντές αφορούσαν μόλις 4.000 εργάτες ετησίως, ενώ από την Αίγυπτο η συμφωνία αφορούσε μόνο 5.000 εργάτες γης. Ταυτόχρονα, πολλοί μετανάστες έχουν αναχωρήσει από την Ελλάδα το διάστημα 2022-2023 (π.χ., Αλβανοί -22%, Βούλγαροι -53%, Ρουμάνοι -39%), ενώ οι αυξήσεις εισόδων μεταναστών από χώρες όπως το Μπανγκλαντές ήταν πολύ λιγότερες επιβεβαιώνοντας ότι όχι μόνο δεν “περισσεύουν” οι μετανάστες, αλλά λείπουν ολοένα και περισσότεροι. Η τριετής ρύθμιση του πρώην υπουργού Μετανάστευσης, Δημήτρη Καιρίδη, που οδήγησε στη νομιμοποίηση 40.000 μεταναστών (ένας νόμος που καταργήθηκε πρόσφατα από τον Μάκη Βορίδη) ήταν μια αναγνώριση αυτής της ανάγκης. Παρά την εμφανή ανάγκη για εργατικό δυναμικό, η κυβέρνηση αντιμετωπίζει ιδεολογικά τους μετανάστες ως απειλή, προωθώντας αφηγήματα περί πλημμύρας, ανεργίας, ή “ισλαμοποίησης” και καταστροφής της εθνικής ταυτότητας.
Η Δική Μας Ευθύνη: Φωτίζοντας την Αλήθεια και Ενώνοντας τους Αγώνες
Απέναντι σε αυτή την προπαγάνδα και τις πολιτικές της κυβέρνησης, είναι επιτακτική ανάγκη να αναδείξουμε ότι η Ευρώπη μπορεί και πρέπει να υποδεχθεί περισσότερους μετανάστες, και ότι οι δεξιές και ακροδεξιές κυβερνήσεις, παρά τη ρητορική τους, συχνά προχωρούν σε περισσότερες νομιμοποιήσεις από τις κεντροαριστερές υπό την πίεση του κεφαλαίου που χρειάζεται εργάτες και οι δεξιοί έχουν καλύτερη σχέση. Χρειάζεται να αναδείξουμε ότι ο ρατσισμός είναι μια ιδεολογική κατασκευή που δεν προσφέρει πραγματικές λύσεις στα προβλήματα. Να σταθούμε στο πλευρό των μεταναστών θυμάτων, από το Φαρμακονήσι και την Πύλο, όπως παλιότερα στον Άγιο Παντελεήμονα, στο παλιό Εφετείο και στη Μανωλάδα. Να παλέψουμε για ίσα δικαιώματα στους μετανάστες, καλύτερη ζωή για όλους και όλες μας.
Ο κοινός εχθρός, τόσο για εμάς όσο και για τους μετανάστες, είναι η κυβέρνηση Μητσοτάκη, η οποία χρησιμοποιεί τον ρατσισμό για αποπροσανατολισμό, όπως χρησιμοποιεί τον κοινωνικό αυτοματισμό ενάντια στους δημόσιους υπαλλήλους. Παρ’ ότι είναι πολύ σημαντικές, δεν αρκούν μεμονωμένες νίκες, όπως αυτή της ΠΕΝΕΝ ή παλαιότερα της Cosco και της e-food. Χρειάζεται όλες οι αντιστάσεις να ενωθούν με στόχο την οριστική ανατροπή της κυβέρνησης της φτώχειας, του πολέμου και του ρατσισμού.
Όπως λέει και το σύνθημα: Πύλος – Τέμπη – Παλαιστίνη: Δεν θα ησυχάσουμε μέχρι να αποδοθεί Δικαιοσύνη.
