Του Βαγγέλη Λιγάση
Η κυρίαρχη προπαγάνδα των αστών αρέσκεται να διαδίδει ότι η εξέγερση της 7ης Νοέµβρη 1917 (25 Οκτώβρη µε το παλιό ηµερολόγιο) ήταν έργο µιας µειοψηφίας συνωµοτών, του µπολσεβίκικου κόµµατος (πλειοψηφούντες, στα ρώσικα, του ρωσικού σοσιαλδηµοκρατικού κόµµατος από την διάσπαση του 1903, µε τους τότε µειοψηφούντες να ονοµάζονται µενσεβίκοι). Τίποτε δεν είναι πιο αντίθετο µε τα πραγµατικά γεγονότα.
Η ποικιλοµορφία, η δύναµη, η ανθεκτικότητα της λαϊκής αυτενέργειας ήταν αυτά που ωθούσαν τους µπολσεβίκους. Η αγροτική αναταραχή εξαπλώνοταν σε όλη τη Ρωσία. Οι ανούσιες ανθρωποσφαγές στα µέτωπα του πολέµου φέρανε ανυπακοή στον στρατό και εκµηδένισαν την παλιά πειθαρχία. Μόνο η παρέµβαση του Τρότσκι στο σοβιέτ (συµβούλιο στα ρωσικά) της Κροστάνδης (ναύσταθµος στη Βαλτική) απέτρεψε µια πρόωρη ένοπλη σύγκρουση µε την «Προσωρινή κυβέρνηση» (αστική κυβέρνηση που προέκυψε από την επανάσταση του Φλεβάρη του 1917 που κατάργησε την απολυταρχία του Τσάρου). Τα σοβιέτ της Τασκένδης και του Τουρκεστάν είχανε πάρει ήδη την ευθύνη της εξουσίας. Στον Βόλγα µια στρατιά 40.000 ανδρών αρνιόταν να υπακούσει. Στα προάστια της Μόσχας και της Πετρούπολης δηµιουργούνταν οι εργατικές κόκκινες φρουρές. Η φρουρά της Πετρούπολης πέρασε στις διαταγές του σοβιέτ. Στα σοβιέτ εργατών-αγροτών-στρατιωτών η πλειοψηφία µετακινούνταν ολοένα από τους µετριοπαθείς σοσιαλιστές στους µπολσεβίκους (αιφνιδιάζοντας και τους ίδιους).
Ο Κερένσκι (πρωθυπουργός της Προσωρινής κυβέρνησης) έµεινε µε µοναδικό στήριγµα τους λαοµίσητους πρίγκιπες-στρατιωτικούς.
Η στρατιωτική οργάνωση του κόµµατος ήδη αριθµούσε παραµονές της επανάστασης πάνω από 100.000 στρατιώτες και αρκετούς αξιωµατικούς. Από αυτό το δυναµικό θα συγκροτούνταν παντού οι Επαναστατικές Στρατιωτικές Επιτροπές, µε τις επικοινωνίες και την επιµελητεία τους, όργανα που θα διευθύνανε την εξέγερση.
Τόσο η διεύθυνση της εξέγερσης, όσο και ο χρόνος αυτής δίχασαν προσωρινά την ηγεσία των µπολσεβίκων. Στην πρώτη περίπτωση οι Κάµενεφ – Ζηνόβιεφ διαφώνησαν ανοιχτά (µε επιστολή στον κοµµατικό τύπο!), στην δεύτερη ο Λένιν βιαζόταν (καθώς µια ενέργεια που αναβάλλεται θα µπορούσε να γίνει µια ενέργεια χαµένη για την Ιστορία), ενώ ο Τρότσκι επέµενε να περιµένουν την νοµιµοποίηση από το 2ο Πανρωσικό Συνέδριο των Σοβιέτ που επρόκειτο να συνέλθει στην Πετρούπολη στις 15 Οκτωβρίου. Οι µενσεβίκοι κατάφεραν να το µεταθέσουν για τις 27 (7 Νοεµβρίου µε το νέο ηµερολόγιο), δίνοντας µια ανάσα µερικών ηµερών στην Προσωρινή Κυβέρνηση της αστικής τάξης. Κανείς δεν αµφέβαλλε ότι το συνέδριο, στο οποίο οι µπολσεβίκοι θα είχαν σίγουρα την πλειοψηφία, θα ψήφιζε υπέρ της κατάληψης της εξουσίας.
Την µπολσεβίκικη «συνωµοσία» την πήρε κυριολεκτικά στη ράχη του ένα εξεγερσιακό τσουνάµι.
Επίσης, οι διαφορές ανάµεσα στις εξεγέρσεις στην Πετρούπολη και την Μόσχα είναι εντυπωσιακές. Η εξέγερση στην Πετρούπολη µας προσφέρει το υπόδειγµα ενός µαζικού κινήµατος µε τέλεια οργάνωση. Αυτός ήταν ο λόγος που η εξέγερση νίκησε γρήγορα σχεδόν χωρίς να τρέξει µια σταγόνα αίµα, µέσα στον ενθουσιασµό.
Στην Μόσχα ο αυθορµητισµός των µαζών επισκίασε την οργάνωση. Η πρόκληση έπαιξε σηµαντικό ρόλο και το κίνηµα, παρότι υπέρτερο, αφέθηκε να συρθεί ξεκάθαρα σε σφαγή.
ΤΡΟΜΟΚΡΑΤΙΑ Ή ΑΥΤΟΑΜΥΝΑ;
Από τις πρώτες µέρες της επανάστασης ο Λένιν πίεζε για τη λήψη σκληρών µέτρων και είχε αντιπαλέψει τις «πασιφιστικές» αυταπάτες του περιβάλλοντός του. Παραήταν ρεαλιστής για να αποφύγει την διατύπωση «ότι στην επανάσταση περισσότερη ενεργητικότητα σηµαίνει περισσότερο ανθρωπισµό» (Τρότσκι). Πράγµατι, η επιείκεια των Μπολσεβίκων αµέσως µετά την επανάσταση έµοιαζε περισσότερο µε αφέλεια… Τσαρικοί στρατηγοί αφέθηκαν ελεύθεροι, δίνοντας «τον λόγο της τιµής τους» ότι δεν θα σηκώσουν ξανά το όπλο ενάντια στην επανάσταση για να οργανώσουν στην συνέχεια τον εµφύλιο, απολαµβάνοντας τον θάνατο δεκάδων χιλιάδων προλεταρίων. Οι 200-300 «ευέλπιδες» της αστικής τάξης, που «υπερασπίστηκαν» τα χειµερινά ανάκτορα, αφού αφοπλίστηκαν αφέθηκαν ελεύθεροι µε παρόµοιο τρόπο και παρόµοια αποτελέσµατα. Οι µόνοι ευεγερτηθέντες από τους µπολσεβίκους που δεν πρόδωσαν (τουλάχιστον άµεσα) την υπόσχεσή τους στο δίκιο των πολλών, ήταν οι ποινικοί κρατούµενοι που απελευθερώθηκαν µε δάκρυα χαράς την εποµένη της επανάστασης…
Ωστόσο, 10 µόλις µέρες µετά την νικηφόρα εξέγερση, κόντρα στην παράλυση των υπηρεσιών και την δολιοφθορά, ο Λένιν καλεί τους εργάτες και τους αγρότες «να αναλάβουν οι ίδιοι επιτόπου πλήρεις εξουσίες». «Εσείς οι ίδιοι διοικείτε το κράτος. Στρωθείτε στην δουλειά γύρω από τα σοβιέτ σας χωρίς να περιµένετε διαταγές. Επιβάλετε αυστηρή επαναστατική τάξη, τσακίστε τις αναρχικές εξαλλοσύνες των πιωµένων, των αλητών, των αντεπαναστατών κλπ. Αυστηρό έλεγχο στην παραγωγή και την απογραφή των προϊόντων. Παραδώστε στα επαναστατικά δικαστήρια όποιον σηκώνει το χέρι του ενάντια στα συµφέροντα της πλειοψηφίας».
Όσο πιο αποφασιστικά κάνεις τον αγώνα τόσο πιο σύντοµος θα είναι, τόσο µικρότερο το κόστος του και τόσο µεγαλύτερες οι πιθανότητες της νίκης. «Βαρβαρότητα είναι η επιείκεια που συνθηκολογεί µε τη τυραννία» έλεγε ο Ροβεσπιέρος στην Συµβατική Συνέλευση. Οι εργαζόµενες µάζες χρησιµοποιούν την τροµοκρατία ενάντια σε τάξεις που είναι µειοψηφία στην κοινωνία και αυτός είναι ο βαθύτερος λόγος που η «Κόκκινη» τροµοκρατία είναι πάντα πολύ λιγότερο αιµατηρή από την «Λευκή».
Τελικά, η Κόκκινη τροµοκρατία εξαπολύεται ως αυτοάµυνα και όπως ακριβώς η γιακωβίνικη τροµοκρατία έτσι και η µπολσεβίκικη, ήταν άµεση απόρροια της ξένης επέµβασης.
Οι µπολσεβίκοι πήραν την εξουσία γιατί, µέσω της φυσικής επιλογής που έγινε ανάµεσα στα επαναστατικά κόµµατα, αποδείχτηκαν οι πιο κατάλληλοι να εκφράσουν µε συνοχή, οξυδέρκεια και δύναµη της θέλησης τις προσδοκίες των µαχόµενων µαζών. Κράτησαν την εξουσία και κέρδισαν τον εµφύλιο πόλεµο γιατί οι λαϊκές µάζες τελικά τους στήριξαν παρά τις άπειρες αµφιταλαντεύσεις και συγκρούσεις από την Βαλτική ως τον Ειρηνικό.
∆ΙΚΤΑΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ = ΜΟΝΟΚΟΜΜΑΤΙΣΜΟΣ;
Ένας άλλος διαδεδοµένος µύθος είναι ότι οι µπολσεβίκοι επιζήτησαν αµέσως να µονοπωλήσουν την εξουσία. Η αλήθεια είναι ότι φοβόντουσαν την αποµόνωση στην εξουσία. Τάχθηκαν υπέρ µιας σοσιαλιστικής κυβέρνησης συνασπισµού αλλά οπωσδήποτε όχι µε τα µετριοπαθή σοσιαλιστικά κόµµατα που αρνούνταν να αναγνωρίσουν και αντιµάχονταν το de facto καθεστώς των εργατικών συµβουλίων. Συγκυβέρνησαν από τον Νοέµβριο του 1917 ως τις 6 Ιούλη 1918 µε το κόµµα των αριστερών εσέρων, ενός αγροτικού κόµµατος µε ιδεαλιστές ηγέτες. Οι τελευταίοι αρνούµενοι την συνθήκη Μπρεστ-Λιτόφσκ (συνθήκη ειρήνης/ήττας µε την αυτοκρατορική Γερµανία, µε τεράστιες εδαφικές παραχωρήσεις – όπως και το 1/3 των γνωστών µπολσεβίκων κόντρα στην πλειοψηφία που «παραχωρούσε χώρο για να κερδίσει χρόνο») στις 6/7/1918 προχώρησαν σε ένοπλη εξέγερση στη Μόσχα, διακηρύσσοντας την πρόθεσή τους να «κυβερνήσουν µόνοι» και να «επαναλάβουν τον πόλεµο εναντίον του γερµανικού ιµπεριαλισµού». Το ραδιοφωνικό τους µήνυµα εκείνη την ηµέρα υπήρξε η πρώτη διακήρυξη µονοκοµµατικής κυβέρνησης! Ηττήθηκαν και οι µπολσεβίκοι αναγκάστηκαν να κυβερνήσουν µόνοι. Από την άλλη οι αναρχικοί εφάρµοσαν όπου µπορούσαν (π.χ. στις περιοχές της Μαύρης Στρατιάς του Νέστορ Μάχνο) µια γνήσια δικτατορία µε κατασχέσεις εκτελέσεις κλπ. (ο Μάχνο αποκαλούνταν «µπάτκο», νονός, αρχηγός).
Το µπολσεβίκικο κόµµα δεν κουβαλούσε κανέναν φετιχισµό αφηρηµένης δηµοκρατίας, αλλά σεβόταν και (ιδιαίτερα) στις πιο κρίσιµες στιγµές τους κανόνες εσωτερικής δηµοκρατίας. Έβαλε πολλάκις τον αναγνωρισµένο αρχηγό του στην µειοψηφία. Τα πιο σηµαντικά ζητήµατα κρίνονταν συχνά µε ισχνές πλειοψηφίες στις οποίες οι µειοψηφίες υποτάσσονταν χωρίς να εγκαταλείπουν τις απόψεις τους. Το γεγονός ότι η αντιπολίτευση δεν αποδοκιµάζονταν (πολύ περισσότερο µε προσωπικές σπερµολογίες και ίντριγκες, όπως εκπαίδευσε η σταλινική αντίληψη «δηµοκρατίας»), επέτρεπε στο κόµµα να διατηρεί τον αναγκαίο βαθµό ψυχραιµίας για να αναθεωρεί τόσο η πλειοψηφία όσο και η µειοψηφία άµεσα τις άκαιρες αποφάσεις της. Ήταν µια αληθινά συλλογική ηγεσία σφυρηλατηµένη στην συνήθεια της συλλογικής σκέψης, την µαρξιστική παιδεία και στην λειτουργία του δηµοκρατικού συγκεντρωτισµού.
Ο ΚΑΤΗΦΟΡΟΣ ΤΗΣ ΑΠΟΜΟΝΩΣΗΣ
Οι Μπολσεβίκοι έβλεπαν σωστά τη σωτηρία της Ρώσικης επανάστασης στην ενδεχόµενη νίκη µιας γερµανικής επανάστασης. Η αγροτική Ρωσία και η βιοµηχανική Γερµανία µε επαναστατικά καθεστώτα εξασφάλιζαν µια ειρηνική ανάπτυξη του σοσιαλισµού. Ήταν η µη επιτευχθείσα προϋπόθεση για την αποφυγή του στραγγαλισµού της σοβιετικής δηµοκρατίας από την γραφειοκρατία και της ναζιστικής φρίκης και καταστροφής στην Γερµανία.
Τη στιγµή που ξέσπασε η Ρωσική Επανάσταση, τα οργανωµένα µέλη όλων των επαναστατικών κοµµάτων δεν ξεπερνούσαν το 1% του πληθυσµού της αυτοκρατορίας. Οι οργανωµένοι µπολσεβίκοι αποτελούσαν ένα κλάσµα αυτού, λιγότερο από 0,5% του πληθυσµού (αν και µε το ειδικό βάρος της εργατιάς στις µεγαλουπόλεις). Εκείνη η µικρή ανθρώπινη µαγιά έπαιξε τον ιστορικό της ρόλο αλλά αναλώθηκε κάτω από το βάρος του εµφυλίου, των επεµβάσεων, της οργάνωσης του νέου κράτους κλπ. περιµένοντας µια υποστήριξη από το εξωτερικό που δεν ήρθε τελικά.
Η επανάσταση του Οκτώβρη-Νοέµβρη του 1917 καθοδηγήθηκε από ένα κόµµα νέων ανθρώπων. Ο µεγαλύτερος, ο Λένιν, ήταν 47 χρονών, ο Τρότσκι 38, ο Κάµενεφ και ο Ζηνόβιεφ 34, ο Μπουχάριν 29 κλπ. Ωστόσο, 10 και 20 χρόνια αργότερα είναι ήδη γερασµένοι και λυγίζουν κάτω από το βάρος της νεαρής αστυνοµικής γραφειοκρατίας, γραπωµένης στα προνόµια της εξουσίας και δηµιουργηµένης από την πολιτική παράλυση των καταπονηµένων µαζών, νεοφερµένων στις πόλεις και υποσιτισµένων.
Στα 1927-1928 ένα διαρκές εσωκοµµατικό πραξικόπηµα µετέτρεψε το επαναστατικό κόµµα και κράτος σε ένα αντιδραστικό αστυνοµικό και γραφειοκρατικό µόρφωµα πάνω στο κοινωνικό έδαφος που είχε δηµιουργήσει η επανάσταση. Ο κριτικός µαρξισµός των σκεπτόµενων ανθρώπων γίνεται στερεότυπα κλισέ, που µαζί µε την «λατρεία του αρχηγού» και την θεωρία του «σοσιαλισµού σε µία χώρα», είναι τα διαβατήρια των τυχάρπαστων της εξουσίας που ενδιαφέρονται για την διεύρυνση και σταθεροποίηση των προνοµίων τους.
Το «παραµορφωµένο εργατικό κράτος», η δυνατότητα πάλης της επαναστατικής γενιάς ενάντια στην γραφειοκρατία θα διαρκέσει 10 χρόνια, από το 1927 ως το 1937.
Οι περιπέτειες µε τα πρόσωπα να εναντιώνονται τα µεν στα δε, να συµφιλιώνονται κ.λ.π. δεν πρέπει να µας µπερδεύουν. Εκατοντάδες χιλιάδες πρωτεργάτες του 1ου εργατικού κράτους εξαπατούνται, ταπεινώνονται, επαναστατούν απελπισµένα. Ο επαναστατικός-κοµµατικός πατριωτισµός, οι θυσίες, τα επιτεύγµατα του αγώνα (εξάλειψη αναλφαβητισµού, ελεύθερη ένωση των δύο φύλων και διευκόλυνση του διαζυγίου, νοµιµοποίηση των εκτρώσεων, χειραφέτηση της γυναίκας µε κοινοτικούς παιδικούς σταθµούς, πλυντήρια, µαγειρεία κλπ., πραγµατική ανεξιθρησκεία κλπ.), τα οράµατα του µέλλοντος κλπ. αλλοίωσαν την αίσθηση της πραγµατικότητας σε αποδεδειγµένα κοφτερά µυαλά.
Τελικά την αντίσταση της παλιάς επαναστατικής γενιάς χρειάστηκε το λεπίδι του 1936-1938 (οι περιβόητες δίκες της Μόσχας) για να την αφανίσει ολόκληρη. Οι µπολσεβίκοι θανατώθηκαν κατά δεκάδες χιλιάδες, σοβιετικοί πολίτες που αντιδρούσαν κατά εκατοµµύρια. Μερικές δεκάδες σύντροφοι του Λένιν και του Τρότσκι, σε µια πράξη υπέρτατης αφοσίωσης στο κόµµα, δέχτηκαν να ατιµαστούν οι ίδιοι πριν στηθούν στο απόσπασµα. Πολλές χιλιάδες άλλοι τουφεκίστηκαν στα υπόγεια. Τα µεγαλύτερα στρατόπεδα συγκέντρωσης της ιστορίας ανέλαβαν την φυσική εξόντωση των υπολοίπων.
Ήταν η πιο αιµατηρή αντεπανάσταση της Ιστορίας για να προκύψει ένα νεοεµφανιζόµενο καθεστώς ο «κρατικός γραφειοκρατικός καπιταλισµός». Ένα καθεστώς αποτρόπαιο όσο και ο καπιταλισµός στην εποχή του ιµπεριαλισµού, διαµορφωµένο ιστορικά διαφορετικό στην µορφή (κρατική – συλλογική ιδιοκτησία της γραφειοκρατίας νοµικά µη µεταβιβαζόµενη, ανταγωνισµός µεταξύ κοινωνικών σχηµατισµών όχι επιχειρήσεων κλπ.) αλλά παραπλήσιο στην ουσία του (εξατοµικοποίηση εργατών, αλλοτρίωση από το προϊόν, αποξένωση από κάθε εξουσία στις παραγωγικές σχέσεις και την πολιτική, συσσώρευση για διαρκή αναπαραγωγή, ιµπεριαλισµός κλπ.).
Η ΕΣΣ∆ επενέβη στον εµφύλιο της Ισπανίας για να πλήξει (µε διαφθορά, εκβιασµούς και δολοφονίες) το εργατικό κίνηµα που εµπνεόταν από τα δικά της αλλοτινά ιδανικά και αφού τα κατάφερε, υπέγραψε µυστική συµφωνία µε το Τρίτο Ράιχ για τον διαµελισµό της Πολωνίας και την επικυριαρχία στις χώρες της Βαλτικής, επέβαλλε, µεταπολεµικά, καθεστώτα «κουίσλιγνκς» της επικυριαρχίας της στην Ανατολική Ευρώπη (όπου την κήρυξη του «σοσιαλισµού» την ακούσανε κάποιο πρωινό από το ραδιόφωνο πηγαίνοντας στην δουλειά), κατέστειλε την Ουγγρική επανάσταση του 1956, επέβαλλε κατοχή στην Τσεχοσλοβακία το 1968, …κλπ. για να καταρρεύσει κάτω από τις αξεδιάλυτες αντιφάσεις της το 1989, εν µέσω χλεύης και πανηγυρισµών για το υποτιθέµενο «τέλος της ιστορίας» των δυτικών ανταγωνιστών της.
ΤΙ ΜΕΝΕΙ;
«Από τους αξέχαστους ενθουσιασµούς του 1917 τι µένει; Πολλοί άνθρωποι της γενιάς µου, κοµµουνιστές από την πρώτη στιγµή, τρέφουν µόνο αισθήµατα µίσους για την Ρωσική Επανάσταση. Από τους αυτουργούς και µάρτυρες κανείς σχεδόν δεν επέζησε. Το κόµµα του Λένιν και του Τρότσκι τουφεκίστηκε. Τα ντοκουµέντα καταστράφηκαν, κρύφτηκαν ή πλαστογραφήθηκαν. Μια άθλια λογική που µας δαχτυλοδείχνει το µαύρο θέαµα της σταλινικής ΕΣΣ∆, κηρύσσει την χρεοκοπία του µπολσεβικισµού και εποµένως του σοσιαλισµού. Είναι µια εύκολη λαθροχειρία στα προβλήµατα που κρατούν αιχµάλωτο τον κόσµο και δεν θα τον αφήσουν τόσο σύντοµα.
Κάθε γεγονός είναι συνάµα οριστικό και µεταβατικό. Το 1819, 30 µόλις χρόνια µετά, η Γαλλική επανάσταση φαινόταν να είναι η πιο ακριβοπληρωµένη ιστορική αποτυχία. Να έχουν πέσει τόσα κεφάλια; Να έχουν γίνει τόσοι πόλεµοι; Για να φτάσουµε σε µια ευτελή παλινόρθωση της µοναρχίας; Και όµως η Γαλλική επανάσταση γονιµοποίησε τον 19ο αιώνα µε την επικράτηση του επιστηµονικού πνεύµατος και της βιοµηχανίας…». Βίκτωρ Σερζ («ανιθαγενής» αναρχικός που στρατεύτηκε στους µπολσεβίκους) επίλογος στο «Έτος 1 της Ρωσικής Επανάστασης», 1947.
Σήµερα, τα αστικά συντάγµατα, δικαιώµατα, κοινοβούλια, κληρονοµιά των αστικών επαναστάσεων, µοιάζουν µε βαρίδια αν όχι µε φαρσοκωµωδία. Η γκρίζα πραγµατικότητα της φτώχειας και της ανηµπόριας προβάλλεται απόλυτα µαύρη στο αναπόδραστο του πολέµου και της περιβαλλοντικής καταστροφής που πλησιάζει.
Ψάχνοντας διέξοδο από την δυστοπία των πολλών, διδασκόµαστε από όλους τους καταπιεσµένους που τροµοκράτησαν τους εκµεταλλευτές, επιζητώντας να γίνουν κύριοι της ανθρώπινης µοίρας µε τις επιτυχίες και τα λάθη τους (για τα οποία δεν αναφερθήκαµε καθόλου).
Από τους εξεγερµένους σκλάβους του Σπάρτακου που «στολίσανε» µε τα σταυρωµένα κορµιά τους την Αππία οδό, από τους κοµµουνάρους του Παρισιού το 1871 που χρειάστηκε πάνω από χρόνος για να εκτελεστούν οι περισσότεροι, από τους επιζώντες των εξεγερµένων της Αθήνας τον Οκτώβρη του 1944 (τον ανθό µιας ολόκληρης γενιάς) που χρειάστηκε να ασπρίσουν τα µαλλιά τους για να ζήσουν «ελεύθεροι», βλέποντας µε αποστροφή τους απόγονους των ταγµαταλητών να προκόβουν στην «καλή κοινωνία».
Ωστόσο, µέχρι σήµερα, καµία «έφοδος στον ουρανό» δεν είχε τέτοια διάρκεια, έκταση και πιθανότητες επιτυχίας όσο αυτή του κόµµατος των Μπολσεβίκων και γι’ αυτό, η Ρωσική Επανάσταση του 1917, χωρίς να καθαγιάζεται, αποτελεί την πιο σύγχρονη και µεγάλη παρακαταθήκη για τους δρόµους που πρέπει να διαβούµε και αυτούς που πρέπει να αποφύγουµε, για την απελευθέρωση της κοινωνίας από τα δεσµά της ανάγκης και την αποτροπή της βαρβαρότητας.
Υποβολή απάντησης